Παρασκευή, 5 Φεβρουαρίου 2016

Φοβούνται τραπεζικό ντόμινο στην Κίνα


Γράφει η Αμαλία Κάτζου


Πόσο ευάλωτο είναι το κινεζικό θαύμα; Αυτό αναρωτιούνται οι οικονομολόγοι, οι οποίοι παραδέχονται πως η άνοδος της Κίνας τα τελευταία χρόνια είναι ένα από τα θαύματα της σύγχρονης οικονομικής Ιστορίας. Όμως έντονο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός πως από τη μία η κινεζική οικονομία εμφανίζει σημάδια επιβράδυνσης και από την άλλη πως η αλματώδης οικονομική ανάπτυξη βασίστηκε σε μια τεράστια άνθηση του κατασκευαστικού κλάδου, που τροφοδοτείται από τις συνεχώς αυξανόμενες τιμές των ακινήτων και παρουσιάζει τα κλασικά γνωρίσματα μιας φούσκας. Υπήρξε ραγδαία μεγέθυνση και στα δάνεια - με μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης των πιστώσεων να πραγματοποιείται όχι μέσω των παραδοσιακών στεγαστικών δανείων, αλλά μέσα από ανεξέλεγκτα «σκιώδη» τραπεζικά προϊόντα που δεν εποπτεύονται από την κυβέρνηση, ούτε καλύπτονται από κυβερνητικές εγγυήσεις. Δηλαδή ότι ακριβώς συνέβη στην Ιαπωνία στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στην Αμερική το 2007.


Ο ένας μετά τον άλλον οι οικονομολόγοι διαπιστώνουν πως οι κινεζικές μεγαλουπόλεις «υπερθερμαίνονται» σε επικίνδυνο βαθμό. Αυτή η ανησυχία όμως ουδόλως αφορά την - υπαρκτή- υπερθέρμανση του ατμοσφαιρικού αέρα που αναπνέουν τα 560 εκατομμύρια του κινεζικού αστικού πληθυσμού. Πρόκειται για τη διογκούμενη φούσκα της αγοράς ακινήτων που απειλεί να σκάσει στην Κίνα με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκοσμιοποιημένη οικονομία.

«Όποιος αγοράζει γη στη Σανγκάη σκάβει τον τάφο του»

Η κινεζική παροιμία που λέει ότι «όποιος αγοράζει γη στη Σανγκάη σκάβει τον τάφο του» μοιάζει να επιβεβαιώνεται το τελευταίο διάστημα. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία των κινεζικών αρχών, το 70% του συνολικού πληθυσμού δυσκολεύεται ή δεν είναι σε θέση να αποκτήσει πλέον ακίνητη περιουσία στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας. Ο αριθμός είναι ανησυχητικός, όμως το γεγονός κάθε άλλο παρά αδικαιολόγητο είναι. Στη Σανγκάη, η οποία βρίσκεται στο «κέντρο» της φούσκας των ακινήτων, οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά 200% τα τελευταία τέσσερα χρόνια φτάνοντας σε δυσθεώρητα ύψη ακόμη και για την αριθμητικά διευρυνόμενη και ευημερούσα μεσαία τάξη. Αμερικανοί και κινέζοι αναλυτές συμφωνούν ότι το παραπάνω γεγονός συνιστά σοβαρή ένδειξη ότι η κινεζική αγορά κατοικίας «βαδίζει με ταχείς ρυθμούς προς την Κόλαση».

Οι επενδύσεις σε ακίνητη περιουσία έχουν σχεδόν διπλασιαστεί ως ποσοστό του ΑΕΠ μετά το 2000, και η αύξηση αυτή αντανακλά πάνω από την μισή συνολική αύξηση των επενδύσεων το ίδιο διάστημα. Αλλά είναι σίγουρο πως και ένα μεγάλο μέρος από την υπόλοιπη αύξηση στις επενδύσεις προέρχεται από επιχειρήσεις που επεκτείνονται για να διεκδικήσουν μεγαλύτερο κομμάτι από την «πυρακτωμένη» κατασκευαστική βιομηχανία.

«Κουκουλώνει» το πρόβλημα η κυβέρνηση

Οι φουσκωμένες τιμές των ακινήτων αποτελούν αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα, την οποία δεν αρνείται η κινεζική κυβέρνηση. Ωστόσο, ενώ ο πρόεδρος της χώρας αν και γνωρίζει ότι κρατά μια βόμβα που πιθανόν να σκάσει στα χέρια του, διστάζει να την εξουδετερώσει φοβούμενος ότι θα προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη καταστροφή. Διότι μεγάλο μέρος των κρατικών εσόδων αλλά και της ασυναγώνιστης αναπτυξιακής ευρωστίας της Κίνας στηρίζεται στο τεντωμένο σκοινί των κατασκευών. Αυτό που κανένας δεν γνωρίζει- και προφανώς δεν θέλει να μάθει- είναι το τι θα ακολουθήσει αν διαταραχθεί αυτή η ισορροπία.

Το μόνο που έχει κάνει η κυβέρνηση είναι ότι έχει επιβάλει κάποιους περιορισμούς στην οικοδομική δραστηριότητα αυξάνοντας τις απαιτούμενες προκαταβολές για την έκδοση άδειας στους εργολάβους, καθώς και τη θέσπιση ζωνών «ελεγχόμενης οικοδόμησης» σε μη αστικές περιοχές. Οι κινέζοι αξιωματούχοι γνωρίζουν ασφαλώς ότι παίζουν με τη φωτιά όσο συνεχίζουν να στηρίζουν την άνοδο των τιμών. Αυτό που δεν ξέρουν ακόμη είναι πώς πρέπει να αντιδράσουν. Διότι εκτός από τους δυνητικούς κινδύνους που κρύβει η τρελή πορεία της αγοράς κατοικίας, υπάρχει και εξίσου υπαρκτός κίνδυνος επιβράδυνσης της ανάπτυξης σε περίπτωση που παγώσει η αγορά κατοικίας. Τα έσοδα από τις αγοραπωλησίες και την κατασκευή κατοικιών συγκροτούν το 60% του συνόλου των δημοσίων εσόδων, ενώ ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι δίνουν δουλειά σε εκατομμύρια Κινέζους που εργάζονται πυρετωδώς μετατρέποντας τις άλλοτε καλλιεργήσιμες εκτάσεις σε μοντέρνα προάστια ή σε εργατουπόλεις πέριξ του διευρυνόμενου αστικού ιστού. Οι τοπικές διοικήσεις των επαρχιών αποτελούν τους μεγαλύτερους εργολάβους της χώρας και συνεπώς έχουν από κάθε άποψη συμφέρον να κρατούν «ζεστή» την αγορά. Γι΄ αυτό και θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να ληφθούν από το Πεκίνο ακόμη πιο σκληρά μέτρα που θα μπορούσαν να «στραγγαλίσουν» την αγορά.

Οι ομοιότητες με την αμερικανική κρίση των subprimes

Ο κατασκευαστικός τομέας της Κίνας παρουσιάζει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με την φούσκα ακινήτων στην Αμερική. Δεν είναι μόνο οι αυξανόμενες τιμές, αλλά ο κερδοσκοπικό πυρετός που έζησαν οι ΗΠΑ το 2007. Υπάρχει και μια άλλη ομοιότητα με την αμερικανική εμπειρία: Όσο αυξάνονταν η πίστωση, το μεγαλύτερο μέρος της δεν προέρχονταν από τις τράπεζες, αλλά από το ανεξέλεγκτο και απροστάτευτο σκιώδες τραπεζικό σύστημα, με μια μόνο διαφορά. Στην Αμερική, οι σκιώδεις τραπεζικές δραστηριότητες περνάνε μέσα από υψηλού κύρους επιχειρηματικά και τραπεζικά ονόματα της Wall Street, μέσω σύνθετων χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Στη περίπτωση της Κίνας οι δραστηριότητες αυτές διεκπεραιώνονται από «υπόγειες» τράπεζες, και ενεχυροδανειστήρια. Οι συνέπειες όμως είναι οι ίδιες. Όπως στην Αμερική, έτσι και στην Κίνα, το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι πολύ πιο ευάλωτο από ότι δείχνουν τα επίσημα τραπεζικά στοιχεία.

Τι θα πάθει η Κίνα, και ο κόσμος, μόλις σπάσει η φούσκα αυτή; Θα υπάρξει αποσταθεροποίηση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος υποστηρίζουν οι οικονομολόγοι. Και αυτό διότι η Κίνα αποτελεί μια κολοσσιαία δύναμη στις αγορές όλου του κόσμου, ακόμα κι αν τα περισσότερα κεφάλαιά της είναι επενδυμένα σε ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου. Η Γερμανία βλέπει την κινεζική αγορά σαν λυτρωτική πηγή αυξημένης ζήτησης για τα προϊόντα της και οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν πλέον το Πεκίνο σαν σανίδα σωτηρίας για τα ομόλογά τους. Το ενδεχόμενο να αποσταθεροποιηθεί η νομισματική τάξη πραγμάτων εξαιτίας της Κίνας εγείρει μείζονα κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.

geopolitics