Τρίτη, 10 Μαΐου 2016

Μαρία Συράκου: Η μάχη της υπεράσπισης της γλώσσας μας δεν είναι μόνο υποχρέωση των εκπαιδευτικών, αλλά κάθε πνευματικού ανθρώπου και κάθε Έλληνα.

10-5-16



Με αφορμή την Πρώτη Παγκόσμια Ημέρα Ελληνοφωνίας και Ελληνικού Πολιτισμού το Geopolitics and Daily News επικοινώνησε με την φιλόλογο Μαρία Συράκου, μια εκπαιδευτικό ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη με το θέμα της σωστής χρήσης της Γλώσσας, ένα θέμα που, όπως μας είπε, θεωρεί επίκαιρο κάθε φορά που η πατρίδα μας δοκιμάζεται.

Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν είναι μια απλή παράθεση δεδομένων, αλλά μια κατάθεση ψυχής ενός εκπαιδευτικού που με τη στάση και τη διδασκαλία του έχει αποδείξει ότι ενδιαφέρεται για τη νέα γενιά. 


Σας συνιστούμε να μην διαβάσετε απλά την συνέντευξη αλλά να την μελετήσετε και μην ξεχνάτε πως στο Geopolitics θεωρούμε τη γλώσσα, την ιστορία και τον πολιτισμό μας τα οχυρά της πατρίδας. 




                                                                        Η εκπαιδευτικός Μαρία Συράκου 




-Ποια η αναγκαιότητα της σωστής χρήσης των Ελληνικών στις ημέρες μας την ώρα που αρκετοί μιλούν για απλοποίηση της γλώσσας και οι νέοι σε μεγάλο ποσοστό χρησιμοποιούν για την επικοινωνία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα greeklish;



Μαρία Συράκου:
 Η αναγκαιότητα για τη σωστή χρήση της μητρικής μας γλώσσας υπήρξε ανέκαθεν επιτακτική. Για κάθε άνθρωπο και για κάθε έθνος!

Η γλώσσα είναι ένα εργαλείο, όχι μόνο για την επικοινωνία, αλλά και για τη σκέψη, που σημαίνει ένα εργαλείο για τη ζωή μας και την ανάπτυξη της προσωπικότητάς μας! Κι όπως κάθε εργαλείο, θα πρέπει να ξέρουμε να τη χρησιμοποιούμε σωστά, για να κάνει τη δουλειά που θέλουμε. Αν δεν ξέρουμε πώς να χρησιμοποιήσουμε αυτό το εργαλείο, τον γλωσσικό κώδικα, αν δεν γνωρίζουμε τις δυνατότητές του ή το χρησιμοποιούμε με τρόπο λανθασμένο, σημαίνει πως η επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους θα είναι δυσλειτουργική, επιφανειακή, αναποτελεσματική και η σκέψη μας φτωχή, ρηχή. Δηλαδή, οι δεξιότητές μας να αντιλαμβανόμαστε και να κατανοούμε τον κόσμο που μας περιβάλλει, να επεξεργαζόμαστε δεδομένα, να αξιολογούμε πρόσωπα και καταστάσεις, να συσχετίζουμε γνώσεις, να επιλύουμε προβλήματα, να παίρνουμε αποφάσεις, ακόμη και να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, θα είναι περιορισμένες. «Τα όρια ενός ανθρώπου είναι τα όρια τη γλώσσας του» έχει πει ο Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν, ο Αυστριακός φιλόσοφος. Νομίζω πως θα συμφωνήσουμε μαζί του.

Έπειτα η γλώσσα είναι το κυριότερο συνεκτικό στοιχείο για ένα έθνος! Αν κινδυνεύει η γλώσσα μας, κινδυνεύει και η εθνική μας υπόσταση! Και νομίζω πως στην εποχή μας, εμείς οι Έλληνες, «μικρός λαός που πολεμά δίχως σπαθιά και βόλια…», δεχόμαστε πολλές ασύμμετρες απειλές: παγκοσμιοποίηση, οικονομική κρίση, εισβολή της αγγλικής γλώσσας σε μέσα ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης, καταιγισμό ερεθισμάτων και προϊόντων υποκουλτούρας από τα ΜΜΕ και τη βιομηχανία διασκέδασης, δηλ. υποταγή των προϊόντων πολιτισμού στις επιταγές της αγοράς, υπογεννητικότητα, μετανάστευση των νέων που έχουν πλήθος προσόντων στο εξωτερικό… Επομένως, η γλώσσα μας, που έχει ιστορία τεσσάρων χιλιετιών τουλάχιστον, είναι το δυνατότερο όπλο μας, όχι μόνο για να αμυνθούμε, αλλά και για να αντεπιτεθούμε και να ξανακερδίσουμε το χαμένο έδαφος, την αίγλη μας, το κύρος μας! «Κατοικούμε μια γλώσσα περισσότερο παρά μια χώρα» κατά τον Γαλλορουμάνο φιλόσοφο Εμίλ Σιοράν.

Οι συνεχείς απλοποιήσεις στη γλώσσα μας και η χρήση των greeklish έχουν ολέθρια αποτελέσματα, κατά τη γνώμη μου. Το διαπιστώνω καθημερινά, διορθώνοντας μαθητικά γραπτά. Για παράδειγμα, η τελευταία απλοποίηση, η κατάργηση του πολυτονικού και καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος, έχει δημιουργήσει στη νέα γενιά την τάση για ατονικό, που συμπαρασύρει στην αχρησία και τα σημεία στίξης. Ευσεβής πόθος, πλέον, του δασκάλου η χρήση τους από τους μαθητές του, ακόμη και των πιο βασικών, όπως της τελείας και του κόμματος!

Απλή γλώσσα σημαίνει απλή σκέψη. Ας το συνειδητοποιήσουμε! Εκτός και αν αυτή είναι η πραγματική πρόθεση εκείνων που προτείνουν απλοποιήσεις, η συρρικνωμένη έως και ισοπεδωμένη γλώσσα, γνωρίζοντας πως ελέγχοντας τη γλώσσα ενός ανθρώπου, ελέγχεις τη σκέψη του, ακρωτηριάζεις τις ανάγκες του, αποκοιμίζεις τις επιθυμίες του, ακόμη και τα συναισθήματά του! Μπορεί αυτή να είναι η επιδίωξή τους, όπως έχει επισημάνει εύστοχα και ο Τζορτζ Όργουελ, στο προφητικό του βιβλίο, 1984 να δημιουργήσουν τελικά μια γλώσσα, «μια ομιλία που θα βγαίνει από το λαρύγγι χωρίς καμιά συμμετοχή του εγκεφάλου». Ποιους, άραγε, θα ευνοούσε μια τέτοια αρνητική εξέλιξη; Μήπως εκείνους που θέλουν να υποτάξουν άτομα και λαούς στην εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων…; Μήπως τις απανταχού εργοδοσίες που θέλουν να μεταλλάξουν τα σκεπτόμενα άτομα σε καλοκουρδισμένα ρομποτάκια;

Όχι, δεν θέλουμε άλλες απλοποιήσεις… Να μας λείπουν! Θέλουμε ανάπτυξη, καλλιέργεια, και εμπλουτισμό του γλωσσικού μας αισθητηρίου!

Όσο για τα greeklish… Τι να σας πω… Πρόκειται για εκποίηση ενός πολύτιμου θησαυρού που χρονολογείται εδώ και τέσσερις χιλιετίες τουλάχιστον, καθώς η χρήση τους πλήττει το ιστορικό μας αλφάβητο που είναι η καρδιά του ζωντανού οργανισμού της γλώσσας μας! Σαν να νοσήσαμε ξαφνικά ως έθνος από αλτσχάιμερ! Πιο πλατιά κερκόπορτα για την άλωση της γλώσσας μας και κατ` επέκταση του πολιτισμού μας και της εθνικής μας υπόστασης δεν θα μπορούσαμε να ανοίξουμε! Σαν να λέμε, περάστε κόσμε…!







-Πιστεύετε, δηλαδή, ότι η χρήση των greeklish βλάπτει τη νέα γενιά; Πώς θα πείθατε εσείς, ως εκπαιδευτικός, ένα νέο παιδί να χρησιμοποιήσει τη μητρική του Ελληνική γλώσσα αντί των greeklish;



Μαρία Συράκου: Μα φυσικά και βλάπτει η χρήση των greeklish τη νέα γενιά! Σαν να μην έφταναν τα άλλα προβλήματα στη χρήση της γλώσσας μας, η λεξιπενία, η ανορθογραφία, ή έλλειψη ακρίβειας και σαφήνειας στη διατύπωση, η απουσία συνοχής και λογικής αλληλουχίας των προτάσεων, ο αποσπασματικός, επίπεδος, πλαδαρός λόγος, η ένδεια ιδεών, ο λειτουργικός αναλφαβητισμός, ενέσκηψε και η λαίλαπα των greeklish!

Δεν υπάρχει, πιστεύω, πιο διαβρωτική επιρροή για την ελληνική γλώσσα! Εκτός από την αντικατάσταση του αλφαβήτου μας με ένα άλλο, το λατινικό, στα greeklish διαπιστώνουμε πολλά ακόμη φθοροποιά στοιχεία: χαλαρή και μεταβαλλόμενη μορφολογία (κάθε χρήστης χρησιμοποιεί τα δικά του greeklish, κατά το δοκούν), παράλειψη τονισμού, παράλειψη σημείων στίξης, αγγλικά σημεία στίξης, συντόμευση λέξεων, φωνητικά λάθη, συγκάλυψη της ορθογραφικής ανεπάρκειας, καθώς και σφαλμάτων συντακτικών και γραμματικών και επιπλέον, δυσκολία στην ανάγνωση και την αποκωδικοποίηση.

Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για έναν ακόμη μηχανισμό ελέγχου και εξουσίας. Μέχρι πρόσφατα είχαμε τις κυρίαρχες κουλτούρες να μας υπαγορεύουν πώς θα ντυθούμε, πώς θα ψυχαγωγηθούμε, τι θα φάμε, τι θα πιούμε, τι αγορές θα κάνουμε, τώρα μας υποδεικνύουν και πώς θα μιλήσουμε, πώς και τι θα γράψουμε, ποιο αλφάβητο θα χρησιμοποιήσουμε!

Προσωπικά, στην προσπάθειά μου να πείσω τους μαθητές μου να μη χρησιμοποιούν greeklish στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή όπου αλλού, ξεκινώ με το να τους παρουσιάζω με επιστημονικά τεκμήρια και με συγκεκριμένα παραδείγματα την υπεροχή της ελληνικής γλώσσας και τις απεριόριστες δυνατότητες που έχει ως εργαλείο λόγου και σκέψης. Τους αποκαλύπτω πόσες ελληνικές λέξεις έχουν πάρει οι άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες για να εκφράσουν έννοιες και όρους στη σφαίρα των επιστημών, των τεχνών, των γραμμάτων γενικότερα. Η Αγγλική γλώσσα, για παράδειγμα, έχει 490.000 λέξεις από τις οποίες οι 41.615 προέρχονται από την Ελληνική γλώσσα! Πολλές, επίσης, από τις λέξεις που εμείς οι Έλληνες χρησιμοποιούμε, νομίζοντας ότι είναι ξενικές, δεν είναι παρά αντιδάνεια δηλ. λέξεις που πέρασαν ως δάνεια σε άλλες γλώσσες και ύστερα επέστρεψαν στη γλώσσα μας με αλλαγμένη μορφή ή και διαφορετική σημασία.

Έπειτα τους εξηγώ πως ο λόγος μας, ο προφορικός και ο γραπτός, είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της προσωπικότητάς μας και πρέπει να το επιμελούμαστε, όπως κάνουμε και με την εμφάνισή μας. Θα παρουσιαζόσασταν ποτέ κάπου, τους ρωτάω, με αχτένιστα μαλλιά και βρώμικα ρούχα; Όχι, βέβαια. Τότε γιατί αδιαφορείτε για τον λόγο σας; Χρειάζεται κι αυτός το χτένισμά του, την καθαρότητά του, το στόλισμα και το άρωμά του! Είναι το κλειδί που ανοίγει πόρτες και παράθυρα πρώτα στο μυαλό μας κι έπειτα στον κόσμο, το πιο ισχυρό όπλο στην επικοινωνία μας με τους άλλους, το σημαντικότερο εφόδιο στην εκπλήρωση των στόχων μας, από τους πιο απλούς έως τους πιο σύνθετους. Τι πιστεύετε πως είναι προτιμότερο –συνεχίζω να τους βομβαρδίζω με ερωτήσεις και παραδείγματα, αν θέλετε να πάρετε άδεια από τους γονείς σας, για να πάτε σε ένα πάρτι κι εκείνοι αρνούνται, να πέσετε κάτω στο πάτωμα, να κλαίτε και να χτυπιέστε σαν τα πεντάχρονα παιδάκια ή να τους αντιτάξετε επιχειρήματα, δηλ. πειστικό λόγο; Για κάθε δικαίωμά σας στη ζωή, θα σας φανεί πολύ χρήσιμο, συχνά σωτήριο, να ξέρετε να χειρίζεστε σωστά τη γλώσσα σας, είτε προφορικά είτε γραπτά! Προσπαθώ, δηλαδή, να συνδέω τη σωστή χρήση της γλώσσας με θέματα που ξέρω πως απασχολούν έντονα τους εφήβους, όπως είναι η εμφάνιση ή τα δικαιώματα…

Θετική επίδραση ασκούν πάνω τους και οι επιλεγμένες αποφθεγματικές ρήσεις φιλοσόφων ή οι έγκυρες γνώμες επιστημόνων και διανοητών που χρησιμοποιώ στη διάρκεια των μαθημάτων μου. Γεμίζω τον πίνακα με αυτές και τα παιδιά ενθουσιασμένα τις αντιγράφουν στο τετράδιό τους. Θα μου επιτρέψετε να σας μεταφέρω κάποιες από αυτές…;

«Ει θεοί διαλέγονται, την των Ελλήνων γλώττη χρώνται». (Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός)

«Άκουσα στον Άγιο Πέτρο της Ρώμης το Ευαγγέλιο σε όλες τις γλώσσες. Η Ελληνική αντήχησε άστρο λαμπερό μέσα στη νύχτα». (Βόλφγκανγκ Γκαίτε, Γερμανός ποιητής και φιλόσοφος).

«Η Ελληνική γλώσσα έχει ομοιογένεια σαν τη Γερμανική, αλλά είναι πιο πλούσια από αυτήν. Έχει τη σαφήνεια της Γαλλικής, αλλά μεγαλύτερη ακριβολογία. Είναι πιο ευλύγιστη από την Ιταλική και πολύ πιο αρμονική από την Ισπανική. Έχει δηλαδή ό,τι χρειάζεται για να θεωρηθεί η ωραιότερη της Ευρώπης.». (Κάρολος Φωριέλ, Γάλλος καθηγητής του πανεπιστημίου της Σορβόννης)

«Αν το βιολί είναι το τελειότερο μουσικό όργανο, τότε η Ελληνική γλώσσα είναι το βιολί του ανθρώπινου στοχασμού». (Έλεν Κέλλερ, Αμερικανίδα συγγραφέας)


Θέλω να πιστεύω πως πείθονται, πως συνειδητοποιούν ότι είναι προτιμότερο να καλλιεργούν τη μητρική τους γλώσσα, ακόμη και αν περιπίπτουν σε λάθη, παρά να αποξενώνονται από αυτήν, προδίδοντάς την.

Πρέπει όμως να επισημάνω πως η μάχη κατά των greeklish και η μάχη της υπεράσπισης της γλώσσας μας δεν είναι μόνο υποχρέωση των εκπαιδευτικών, αλλά κάθε πνευματικού ανθρώπου και κάθε Έλληνα. Είναι, με λίγα λόγια, υπόθεση εθνική!



-Σε αρκετές χώρες στο εξωτερικό, σε πανεπιστήμια και σχολεία, διδάσκουν τα Αρχαία Ελληνικά σε μια προσπάθεια όχι μόνο εκμάθησης της συγκεκριμένης γλώσσας, αλλά και ενεργοποίησης του εγκεφάλου. Στη χώρα μας ποια η επαφή με τη γλώσσα των προγόνων μας;



Μαρία Συράκου: Η Αρχαία Ελληνική γλώσσα αποτελεί βασικό μάθημα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γυμνάσιο και Λύκειο, αλλά θεωρώ πως ο τρόπος διδασκαλίας που υπαγορεύεται από το σχολικό εγχειρίδιο και το αναλυτικό πρόγραμμα δεν είναι ο ενδεδειγμένος, μάλλον απωθητικός, για να μην πω σαδιστικός. Υπέρογκη ύλη, πολλά ανιαρά κείμενα και δύσκολα, ακατάλληλα για την ηλικία τους, υπερβολική βαρύτητα στη μορφολογία, περιορισμένη σύνδεση με τη Νέα Ελληνική. Λίγοι μαθητές καταφέρνουν να έχουν υψηλές επιδόσεις και αληθινό ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι παρακολουθούν ένα συνεχές και ανηλεές τρεχαλητό της ύλης ασθμαίνοντας και στο τέλος βέβαια, απογοητεύονται και το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να πάρουν έναν προβιβάσιμο βαθμό. Έτσι, εμείς οι φιλόλογοι συχνά χάνουμε το στοίχημα να αγαπήσουν οι μαθητές τα Αρχαία Ελληνικά, να κατανοήσουν τη σύνδεσή τους με τα Νέα Ελληνικά και να αποκτήσουν ένα πολύτιμο εργαλείο που θα τους επιτρέψει να οξύνουν τη διάνοιά τους, αλλά και να εμπλουτίσουν τον σύγχρονο γλωσσικό τους κώδικα.

Από την άλλη, εκτός σχολείου καμία επαφή! Μα αρκεί ένα σχολικό μάθημα, για να γνωρίσει και να αγαπήσει κάποιος τη γλώσσα των προγόνων του και το εννοιολογικό περιεχόμενο που αυτή φέρει; Τι κάνει η πολιτεία γι` αυτήν την υπόθεση και ο αρμόδιος φορέας της, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο; Τι κάνουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης; Περί άλλων τυρβάζουν! Γιατί δεν χρησιμοποιείται από τους ειδικούς η δύναμη της τηλεόρασης; Γιατί, ας πούμε, να παρακολουθούμε το τηλεπαιχνίδι «Άκου τι είπαν» και όχι το «Μάθε τη γλώσσα σου»: Γιατί να έχουμε Μαθηματική Ολυμπιάδα και να μην έχουμε Ολυμπιάδα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας και Γλώσσας; Πού είναι τα ενημερωμένα και ελκυστικά αναγνωστήρια, στα οποία ο καθένας μας θα μπορούσε να έχει πρόσβαση; Πού είναι οι κινηματογραφικές παραγωγές που θα μπορούσαν να εξάψουν το ενδιαφέρον του Νεοέλληνα για τον αρχαίο πολιτισμό του; Κι όταν γίνονται αξιόλογες προσπάθειες, γιατί δεν προβάλλονται δεόντως, ώστε ο κόσμος να ενημερωθεί και να τις παρακολουθήσει;

Καταλαβαίνετε πως δεν θα πρέπει να βλέπουμε τη γλώσσα ξεκομμένη από τον πολιτισμό που είναι φορέας της και από τα πρόσωπα που τον δημιούργησαν… Προβάλλοντας τα πρόσωπα και τα επιτεύγματά τους και εξοικειώνοντας τους νέους με αυτά, εκτός σχολικών αιθουσών που ολίγον μυρίζουν μούχλα και ναφθαλίνη, κερδίζεις την προσοχή τους για τη γλώσσα των προγόνων τους!

Σημειώστε κι αυτό, αν θέλετε, για να κάνουμε και λίγο χιούμορ… Αν, ας πούμε, ερωτευόσασταν έναν Ιταλό ή έναν Γάλλο, δεν θα σπεύδατε να μάθετε τη γλώσσα του και τον πολιτισμό του…; Θέλω να πω… όλα θα ήταν πιο εύκολα και συναρπαστικά, αν μπορούσαμε να εμπνεύσουμε στους νέους έρωτα για την ιστορία των προγόνων μας και για τα όσα ανακάλυψαν και δημιούργησαν, χωρίς σοβινιστικά σύνδρομα και κορώνες πατριδολατρίας. Πολύ ψύχραιμα, αντικειμενικά και με τους κατάλληλους σχεδιασμούς…



-Η νέα γενιά είναι θετική απέναντι στην ελληνική κουλτούρα και τον ελληνικό πολιτισμό; Ή μήπως στα πλαίσια του εκμοντερνισμού και της παγκοσμιοποίησης ξεχνάει τις ρίζες της;



Μαρία Συράκου: Πολύ καίριο το ερώτημά σας… Η νέα γενιά, κατά το μεγαλύτερο μέρος της και περισσότερο στα αστικά κέντρα παρά στην επαρχία, δεν είναι θετική στην ελληνική κουλτούρα και τον ελληνικό πολιτισμό. Αντιθέτως, είναι μολυσμένη από κάθε λογής υποκουλτούρα, ελληνική ή ξένη. Και η ευθύνη γι` αυτό βαραίνει εμάς τους ενήλικες, αναλόγως του ρόλου που έχει ο καθένας μας στο κοινωνικό σύνολο. Έχουμε, πράγματι, αφήσει τα παιδιά μας εκτεθειμένα σε ένα χαοτικό παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Έρμαια στα νύχια και τα δόντια των πολυεθνικών βιομηχανιών μαζικής κουλτούρας που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τα οικονομικά και ιδεολογικά τους συμφέροντα. Οι αστραπιαία εναλλασσόμενες εκτυφλωτικές εικόνες και οι εκκωφαντικοί μονότονοι ήχοι που είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των πολιτιστικών προϊόντων με τα οποία έρχονται σε επαφή οι νέοι μέσω τηλεόρασης, διαδικτύου και κέντρων ψυχαγωγίας δεν σε κάνουν μόνο να ξεχάσεις τις ρίζες σου, τις παραδόσεις σου, τους προγόνους σου, αλλά και το ποιος είσαι εσύ ο ίδιος, ποιες είναι οι πραγματικές σου προτιμήσεις, οι ανάγκες σου και οι επιθυμίες σου! Σου στερούν τον χρόνο και τις απαραίτητες συνθήκες, για να επεξεργαστείς και να κρίνεις τα δεδομένα με τα οποία κυριολεκτικά σε βομβαρδίζουν, οπότε δεν απειλούν μονάχα τον πολιτισμό σου ή τη γλώσσα σου, αλλά ακόμη και την ελευθερία της σκέψης σου!

Αν στα παραπάνω υπολογίσετε και την επανάσταση στον τομέα της τεχνολογίας και της πληροφορικής, καθώς και τη συστηματική καλλιέργεια εκ μέρους μας μιας νοοτροπίας ωφελιμισμού και χρησιμοθηρίας απέναντι σε οποιοδήποτε πνευματικό αγαθό, καταλαβαίνετε πως έχουμε ένα εκρηκτικό μείγμα!

Η ανάγκη όμως για επαφή με τις ρίζες υπάρχει… Και οι νέοι, όταν τους ανοίγονται κατάλληλες διέξοδοι, δεν είναι αρνητικοί. Έχω υπ` όψιν μου, για παράδειγμα, τοπικούς συλλόγους εκμάθησης των δημοτικών μας χορών που πλαισιώνονται ένθερμα από μικρούς και μεγάλους. Αυτό κάτι σημαίνει… Αν υπάρχει πολιτική βούληση, η πορεία της αλλοτρίωσης είναι αναστρέψιμη!


-Ποιες είναι οι αιτίες του θανάτου της κλασικής παιδείας στη χώρα μας;


Μαρία Συράκου: Κάποιες αιτίες τις έχω ήδη θίξει, μιλώντας για την απομάκρυνση της νέας γενιάς από τις ρίζες του πολιτισμού μας. Η κυριότερη, ωστόσο, αιτία θανάτου της κλασικής παιδείας είναι η έλλειψη πολιτικής βούλησης να τη διατηρήσει ζωντανή. Εξ αμελείας ή εκ προθέσεως…; Εφόσον βέβαια πιστοποιήσουμε πώς πράγματι πέθανε. Η άποψή μου είναι πως βρίσκεται στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας με μάσκα οξυγόνου και χαροπαλεύει και πως με τα κατάλληλα φάρμακα μπορεί να ανακάμψει. Αρκεί πάντα να το θέλουμε. Ακόμη κι αν πούμε ότι πέθανε, θέλω να αισιοδοξώ πως μπορούμε να την αναστήσουμε!

Άλλωστε, δεν είναι η πρώτη φορά στον ρου της ιστορίας μας που, ενώ το ενδιαφέρον για τα αρχαία κείμενα και την αρχαία γλώσσα είχε ατονήσει, αναζωπυρώθηκε, όταν κάποιοι πεφωτισμένοι άνθρωποι αποφάσισαν να τα ανασύρουν από τη λήθη και να τα διαδώσουν με τρόπο ελκυστικό στις πιο πλατιές μάζες. Αναφέρομαι στους Έλληνες Διαφωτιστές –προεξάρχουσα περίπτωση ο Αδαμάντιος Κοραής, που έκαναν αποστολή τους την πνευματική αναγέννηση του γένους μας και προσωπική τους υπόθεση την εθνική αυτοσυνειδησία. Και τα κατάφεραν! Διαφορετικά, νομίζετε πως θα είχαμε επαναστατήσει κατά του οθωμανικού ζυγού…;

Από τότε έχουν περάσει περίπου διακόσια χρόνια και βρισκόμαστε πάλι στη συγκυρία να απειλούμαστε ως έθνος από ξένες και εγχώριες δυνάμεις. Μας τραβούν λίγο λίγο το χαλί κάτω απ` τα πόδια μας και παρακολουθούμε μουδιασμένοι τα τεκταινόμενα. Ε λοιπόν, είναι καιρός για αντεπίθεση! Έχοντας κατά νου ότι ζούμε στην εποχή της διαφήμισης, της εμπορίας και της προώθησης προϊόντων, ας πράξουμε τα δέοντα! Προβολή της αξίας της γλώσσας μας, της φιλολογίας μας, των αρχαίων μνημείων μας, διεθνοποίηση των κλασικών σπουδών με έδρα τη γενέτειρά τους, προσέλκυση ξένων φοιτητών και επιστημόνων!

Σε όλα τα παραπάνω σπουδαίο ρόλο μπορούν να παίξουν τα ΜΜΕ και ιδιαιτέρως η τηλεόραση, που έχει τεράστια ευθύνη για την πνευματική μας παρακμή. Τα φθηνά, χυδαία, ανούσια, ανιαρά και αποχαυνωτικά –σε υπερθετικό βαθμό, προγράμματά της αποτελούν τη δεύτερη βασική αιτία υποβάθμισης της παιδείας γενικά και ειδικότερα της κλασικής. Ας θυμηθούν οι ιδιοκτήτες των τηλεοπτικών καναλιών ότι είναι Έλληνες, αν είναι… και ότι θα πρέπει να επιτελέσουν και τον παιδαγωγικό και επιμορφωτικό τους ρόλο. Ας προπαγανδίσουν –κάτι που ξέρουν πολύ να κάνουν– την αναβίωση της κλασικής παιδείας, χωρίς να έχουν αποκλειστικό στόχο την κερδοφορία. Για μια φορά τουλάχιστον! (Για την Ελλάδα, ρ… γ…!)

Ως τρίτη βασική αιτία θανάτου της κλασικής παιδείας θα σημειώσω ένα πολύ αρνητικό χαρακτηριστικό της εποχής μας: την επιτάχυνση που οφείλεται εν πολλοίς στη σαρωτική ανάπτυξη της τεχνολογίας. Τα πάντα γύρω μας κινούνται και αλλάζουν με ιλιγγιώδη και συνεχώς αυξανόμενη ταχύτητα, επηρεάζοντας άμεσα τον τρόπο ζωής μας και λειτουργίας μας. Τέτοιοι ρυθμοί δεν συνάδουν με τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και γλώσσας που απαιτεί ηρεμία, χρόνο, περίσκεψη, στοχασμό. Δασείες, ψιλές, περισπωμένες, οξείες… Πφφ… Βάλε έναν τόνο, να τελειώνουμε! Αυτή είναι η περιρρέουσα νοοτροπία… Sudoku όμως και άλλες σπαζοκεφαλιές θέλουμε να λύνουμε, για να γυμνάζουμε τον εγκέφαλό μας! Είναι της μόδας! Ενώ η κλίση ουσιαστικών και ρημάτων της αρχαίας γλώσσας είναι ξεπερασμένη! Ας κάνουμε, λοιπόν, μόδα την κλίση λέξεων της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, την ετυμολογία, τη σύνθεση και την παραγωγή! Στο χέρι μας είναι! Ας μην ασελγούμε –κλεμμένη η έκφραση αυτή από κάποιον φίλο– εμείς οι ίδιοι πάνω στο σώμα της λέγοντας π.χ. «του πενταμελή συμβουλίου» ή «τα διαυγές νερά»…! Να μάθουμε τον σωστό τύπο, «του πενταμελούς συμβουλίου», «τα διαυγή νερά». Δεν έχει αλλάξει η κλίση των δικατάληκτων επιθέτων από τότε έως σήμερα!

Κλείνοντας, θα έλεγα πως ζώντας σε μια εποχή αποθέωσης της ύλης, θεοποίησης του χρήματος και εμπορευματοποίησης των πάντων, έχουμε να αντιμετωπίσουμε όχι μόνο το πρόβλημα του θανάτου της κλασικής παιδείας, αλλά της υποβάθμισης της παιδείας, συλλήβδην. Ακολουθώντας κάποιος τα μονοπάτια μιας παιδείας ουσιαστικής, θα οδηγηθεί σίγουρα στην ανεξάντλητη δεξαμενή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και της αρχαίας γλώσσας. Η αναβάθμιση της παιδείας και των ποιοτικών της χαρακτηριστικών, λοιπόν, είναι το ζητούμενο. Αν αυτό το καταφέρουμε, και είναι στο χέρι μας, θα αναβιώσει και η κλασική παιδεία. Η μεταξύ τους σχέση είναι αμφίδρομη!


-Ποια είναι η δική σας συμβουλή προς τους μαθητές σας και τους νέους γενικά;

Μαρία Συράκου: Αποφεύγω να συμβουλεύω τους μαθητές μου… Προτιμώ να τους εμπνέω με τις ιδέες μου και τις πράξεις μου… Θα σας απαντήσω όμως… με μια σκέψη του εθνικού μας ποιητή, του Διονύσιου Σολωμού, που εκφράζει αγωνία και πάθος: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;»

Αυτή είναι συμβουλή μου προς τους νέους, να υπερασπιστούν τις παραπάνω αξίες με τρόπο δημιουργικό, χωρίς να γίνουν προγονόπληκτοι. Αν καταλάβουν πως η ελληνική γλώσσα είναι ενιαία από την εποχή του Ομήρου ως σήμερα, αν δεν φοβηθούν να κολυμπήσουν στα βαθιά νερά της, θα ανακαλύψουν βυθούς μαγικούς! Θα αποκτήσουν δυνατά φτερά, για να μπορέσουν να ταξιδέψουν όπου θελήσουν, αναζητώντας την Ιθάκη τους, και θα ζήσουν μια ζωή με τη μέγιστη δυνατή πληρότητα.

Η επαφή τους με την ελληνική γλώσσα, σε όλο της το φάσμα, και τον ελληνικό πολιτισμό έχει πολλά να τους προσφέρει προς την κατεύθυνση της αυτογνωσίας και της κατανόησης του ανθρώπου και του κόσμου γενικότερα. Πατώντας γερά στις ρίζες τους, μπορούν να ψηλώσουν και να αναπτύξουν πλούσιο φύλλωμα, άνθη και καρπούς.

Ωστόσο, στις δύσκολες μέρες που ζούμε, καλούμαστε όλοι να κατανοήσουμε αυτό που έχει σημειώσει ο Γάλλος ποιητής Ρεμί ντε Γκουρμόν: «Όταν ένας λαός δεν τολμά να υπερασπιστεί τη γλώσσα του, είναι έτοιμος πια για τη σκλαβιά». Διατυπώνοντάς το διαφορετικά, θα έλεγα πως ατομική υπόσταση δεν νοείται χωρίς εθνική υπόσταση. Αλλά γιατί καθόμαστε με σταυρωμένα τα χέρια, σαν να περιμένουμε να μας περάσουν τις χειροπέδες…; Στις δύσκολες μέρες που ζούμε «είμαστε στο εμείς και όχι στο εγώ…» (Γ. Μακρυγιάννης). Πρέπει να είμαστε στο εμείς…!

Ελπίζω να μη σας κούρασα! Σας ευχαριστώ πολύ που με ακούσατε!

-Και μεις σας ευχαριστούμε! Καλή σας δύναμη!











geopolitics