Σάββατο, 28 Μαΐου 2016

Αφιέρωμα: Η Γεωπολιτική της Γλώσσας - Το τελευταίο μέρος



28-5-16


Γράφει ο Γιώργος Αϊβαλιώτης
Αναλυτής γεωστρατηγικής και γεωπολιτικής ασφάλειας




(Το πρώτο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
http://www.geopolitics.com.gr/2016/05/blog-post_64.html

Το δεύτερο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
http://www.geopolitics.com.gr/2016/05/blog-post_789.html

Το τρίτο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
http://www.geopolitics.com.gr/2016/05/blog-post_800.html

Το τέταρτο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
http://www.geopolitics.com.gr/2016/05/blog-post_606.html

Το πέμπτο μέρος μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
http://www.geopolitics.com.gr/2016/05/blog-post_547.html )




Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα των γλωσσικών σχέσεων, που παρατηρούνται ανάμεσα στις περισσότερες από τις "ινδοευρωπαϊκές" γλώσσες, αποτελούν και οι λέξεις που δηλώνουν την εξ' αίματος συγγένεια :

Φράτηρ ή φράτωρ είναι μια αρχαιότατη Δωρική λέξη, εννοιολογικά πολύ κοντά στην λέξη ‘αδελφός', με την έννοια του γόνου της κοινωνικής ομάδος, που λεγόταν Φράτρα, που και αυτή ως όρος έφερε το νόημα της Αδελφότητας. Όμως, ως έννοια αυτόνομη, όταν δηλαδή δεν συνοδευόταν από διευκρινιστικούς επιθετικούς προσδιορισμούς όπως π.χ. ‘ομόδελφος' ή ‘ομόπατρος', ο γενικός όρος ‘φράτηρ' συμπεριελάμβανε αδιακρίτως κοινωνικές σχέσεις, οι οποίες σήμερα είναι σαφώς διακριτές μεταξύ τους, σύμφωνα με την τρέχουσα κοινωνική αντίληψη:

* την σημερινή έννοια αδελφός,

* την σημερινή έννοια ετεροθαλής αδελφός,

* την σημερινή έννοια εξάδελφος,

Αν κάποιος συγκρίνει την ελληνική λέξη ‘φράτηρ', με τις αντίστοιχες 'ινδοευρωπαϊκές" λέξεις για την έννοια ‘αδελφός', θα παρατηρήσει μια μεγάλη ομοιότητα, καθώς αυτή η πάρα πολύ βασική, για τις ανθρώπινες σχέσεις, λέξη, έχει το θέμα ‘fra > bra > bro' κοινό σε όλες τις γλώσσες, αρχαίες και νεότερες: Brodir στα Ισλανδικά, για να πιάσουμε το ένα άκρο, brathir παλαιο-Ιρλανδικά, brodor στα παλαιο-Αγγλικά, brawd Ουαλλικά, brathor / brathair Κέλτικα, fraire Γαλλικά, frater στα Λατινικά, bruder στα Γερμανικά, bror Νορβηγικά, brobar στα Γοτθικά, broder στα Δανικά και Σουηδικά, στα Λιθουανικά brolis, Πρωσικά brate, Ρωσικά, Σερβικά, Πολωνικά brat , Τσέχικα bratr, παλαιο-Σλαβικά bratru, και από το άλλο άκρο στα Περσικά baradar, Ζενδικά bratar, Παχλεβί bradar, Κουρδικά bira, Φρυγικά βράτερε, Ουζμπεκικά birodar (παρ' ότι είναι μη ‘ινδοερωπαϊκή' γλωσσά, και αυτό είναι μια σημαντική ένδειξη ότι η λέξη είναι δυνατόν και να δανεισθεί) Τοχαρικά pracer ή pracar, Σανσκριτικά bhratr και Βεγγαλέζικα bhrata, καλύπτοντας έτσι μια τεράστια περιοχή του κόσμου.

Είναι όμως εξ' ίσου σημαντικό να παρατηρήσουμε και αντίστροφα μια επίσης ουσιαστική λεπτομέρεια : ότι η ίδια αυτή λέξη διαφέρει πάρα πολύ και ως προς το θέμα (που στις 'ινδοευρωπαϊκές' είναι συνήθως fra > bra > bro), αλλά και ως προς την παραγωγική κατάληξη -τηρ σε κάποιες άλλες, -μερικές εξ' ίσου αρχαίες- γλώσσες, από διαφορετικές όμως γλωσσικές οικογένειες, παρ' όλο ότι αυτές υπήρξαν γεωγραφικά πολύ κοντινές και συχνά γειτονικές με τις παραπάνω, και μάλιστα παραμένουν γειτονικές για κάποιες χιλιάδες χρόνια.

Η λέξη ‘αδελφός' σε αυτές τις γλώσσες έχει τελείως διαφορετικό θέμα, κατάληξη, ήχο και ετυμολογία : Ουγγρικά fiutestver, Φινλανδικά veli, Εσθονικά vend, Βασκικά anaia, Αρχαία Αιγυπτιακά sn (μόνο τα σύμφωνα μας είναι γνωστά ), Ετρουσκικά ruva, Αραμαϊκά akha, Αραβικά Ah, Εβραϊκά Ah, Τουρκικά kardesh. Αυτό δείχνει ότι η λέξη ‘αδελφός' ως όρος, αφ' ενός δεν δανείζεται εύκολα, και αφ' ετέρου είναι από τις πιο ανθεκτικές στη φθορά του χρόνου, όπως στις γλώσσες με κοινή επιρροή από την Ελληνική γλώσσα, απ’ όπου προέρχεται και η λέξη φράτηρ, όπως θ' αποδείξουμε παρακάτω, βλέποντας ότι οι λαοί, που μιλούσαν τις παραπάνω ‘ινδοευρωπαϊκές', λεγόμενες, γλώσσες διατήρησαν σχεδόν αναλλοίωτο το βασικό θέμα της λέξης φράτηρ, παρόλο ότι πέρασαν πολλές χιλιάδες χρόνια, και φυσικά αναμίχθηκαν με διάφορους τρόπους με τοπικούς πληθυσμούς και γλώσσες, αλλά το ίδιο ακριβώς φαινόμενο παρατηρείται και αντίστροφα: οι γλώσσες δηλαδή που δεν ανήκουν σε αυτήν την ομάδα, δεν επηρεάσθηκαν δανειζόμενες μια ξένη για τους λαούς αυτούς λέξη, όπως αυτές με το κοινό θέμα ‘fra-, για μια τόσο ουσιαστική έννοια, όσο κοντά κι αν βρέθηκαν ως γείτονες με τις παραπάνω ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, και για την ίδια μεγάλη χρονική διάρκεια.

Αυτό το φαινόμενο μας οδηγεί στη σκέψη ότι είναι πιθανό, η μετάδοση της λέξης αυτής να ήταν για τους "ινδοευρωπαϊκούς" λαούς το αποτέλεσμα όχι ακριβώς δανεισμού, γιατί όντως είναι δύσκολο να δανεισθεί ως όρος για να αντικαταστήσει πλήρως έναν προηγούμενο τοπικό, αλλά αποτέλεσμα μιας πρωταρχικής υιοθέτησης του για την απόδοση των κοινωνικών τους δεσμών, προερχόμενος από την άμεση επαφή τους με πρωτοελληνικά φύλλα !

Ας δούμε λοιπόν ποιά είναι τα στοιχεία που μας βεβαιώνουν ότι η λέξη φράτηρ και οι άλλες, που σημαίνουν εξ αίματος συγγένεια (πατήρ, μήτηρ, και θυγάτηρ), προέρχονται από μια πρωτοελληνική πηγή αφ' ενός, και αφ' ετέρου το γιατί δεν θα μπορούσαν να είναι κατάλοιπα κάποιας κοινής μητέρας γλώσσας / λαού από τον βορρά...
Η διάσταση που δίνει μεγάλη αποδεικτική αξία στην λέξη φράτηρ, πέρα από την ταυτόχρονη φωνολογική και νοηματική σύνδεση μεταξύ αυτής και των παραγώγων της στις παραπάνω γλώσσες, είναι το κοινωνικό σύστημα στο οποίο ανήκει, ειδικά όταν συνδυαστεί με την χρονική περίοδο που αυτό το κοινωνικό σύστημα αντιπροσωπεύει μέσα στον Ελληνικό χώρο, ερμηνεύοντας τον τρόπο που αντιλαμβάνονταν οι πρωτοέλληνες την κοινωνική και βιολογική σχέση ‘αδελφός', ζώντας μέσα σε μητριαρχικό σύστημα, και πως αντιλαμβάνονταν τη ίδια σχέση αργότερα, μέσα από το πατριαρχικό!

Στα πλαίσια του μητριαρχικού συστήματος, φράτηρ ήταν ο γόνος της φρατρίας ή φατρίας, μιας από τις κοινωνικές ομάδες που αποτελούσαν τις υποδιαιρέσεις της φυλής. Κάθε φυλή είχε τρεις φράτρες ή φατρίες, και ο αρχηγός της κάθε μιας από αυτές τις ομάδες λεγόταν φρατριάρχης ή φρατρίαρχος, με κάθε φράτρα να έχει τριάντα γένη, και το κάθε γένος να έχει τριάντα άνδρες...

Τα μέλη των φρατριών λέγονταν φράτερες ή φράτορες και είχαν, όπως θα δούμε, δεσμούς αίματος μεταξύ τους, ενώ τα μέλη ολόκληρης της φυλής γενικότερα ονομάζονταν φυλέται. Το σύστημα αυτό αποτελούσε την βάση του μητριαρχικού συστήματος.

Στην εξέλιξη των πραγμάτων και με το πέρασμα από το μητριαρχικό στο πατριαρχικό σύστημα, για την απόδοση της αντίστοιχης με την σημερινή έννοια ‘αδελφός' χρησιμοποιήθηκαν αρχικά οι σύνθετες λέξεις αυτάδελφος ή ομόδελφος που χρησίμευαν ήδη από την εποχή του μητριαρχικού συστήματος για να διακρίνουν μέσα στα όρια του γένους, όσους φράτερες είχαν την ίδια μητέρα. (μια διάκριση που γινόταν προφανώς για τον καθορισμό της ειδικότερης αδελφικής σχέσης, αλλά και προς αποφυγή αιμομιξιών).

Άλλωστε και η ίδια η ανάγκη για την επινόηση ειδικών όρων όπως ‘αυτάδελφος΄ ή ‘ομόδελφος', ώστε να περιγραφεί ακριβέστερα κάποιος ως αδελφός από την ίδια μητέρα, αποδεικνύει πως δημιουργήθηκαν για να αντιδιασταλούν με κάποιον υπάρχοντα όρο, αυτόν του αδελφού από ίδιο πατέρα (ομόπατρος), και θα πρέπει να υιοθετήθηκαν από τις απαρχές της εφαρμογής του μητριαρχικού συστήματος, οπότε οι πρόδρομοι αυτοί του σημερινού ουσιαστικού ονόματος αδελφός, είχαν αρχικά τεθεί διευκρινιστικά, ως επίθετα επί του ουσιαστικού φράτηρ: φράτηρ ομόδελφος ή αυτάδελφος για τον αδελφό από την ίδια μητέρα, και φράτηρ ομόπατρος για τον αδελφό από ίδιο πατέρα.

Η λέξη φράτηρ ως αυτόνομο ουσιαστικό, χωρίς την προσθήκη των δύο παραπάνω επιθέτων, είχε μόνο μια γενικότερη ταξινομική σημασία. Εξομοίωνε λοιπόν, κατά μια έννοια, όλους αυτούς τους γόνους της κοινωνικής ομάδας, που λεγόταν γένος, τους οποίους ονόμαζαν γενικώς και ‘ομογάλακτους', ακριβώς λόγω της κοινής ανατροφής και συμβίωσης στα όρια του κοινωνικού συστήματος που επικρατούσε!

Κατά τη διάρκεια του μητριαρχικού συστήματος, η γυναίκα επέλεγε σύντροφο, ενώ τα παιδιά της αδιακρίτως πατρότητας ακολουθούσαν την μητρογονική γενεαλογική γραμμή, όπως επίσης και η οικογενειακή περιουσία, μια πανάρχαια συνήθεια, κατάλοιπο της οποίας έχει επιζήσει μέχρι τις μέρες μας με την μορφή της προίκας (σ.σ. η προίκα κατά την παράδοση ακολουθεί τη γυναίκα και όχι όπως αργότερα επικράτησε από προικοθήρες που εκμεταλλεύτηκαν τη συνήθεια αυτή, κακοδιαχειριζόμενοι την περιουσία της συζύγου τους).

Η κοινωνική μεταρρύθμιση, που επέφερε η μετάβαση στο πατριαρχικό σύστημα, είναι και η κύρια αιτία που η λέξη φράτηρ δεν χρησιμοποιείται σήμερα στο Ελληνικό λεξιλόγιο, σε αντίθεση με όλους αυτούς τους λαούς που προαναφέραμε, παρόλο ότι είναι μια Ελληνικότατη λέξη! Βρίσκεται απλά σε αδράνεια, επειδή τα τελευταία 3200 χρόνια δεν υπάρχει στην Ελλάδα εκείνη η κοινωνική συγκρότηση που δημιουργούσε και αναγνώριζε το είδος της συγγενικής σχέσης, που η λέξη αυτή εκφράζει!

Ο αρχαίος πρωτοελληνικός λαός, λοιπόν, έκανε μια σαφή και συνειδητή διάκριση μεταξύ του συλλογικού όρου φράτηρ και των πιο εξατομικευμένων φράτηρ ομόδελφος, ή φράτηρ αυτάδελφος.Όταν οι συγγένειες του συστήματος, που οι όροι αυτοί εξέφραζαν, έπαψαν να υφίστανται, ως κοινωνικός θεσμός, τότε έπαψε και να χρησιμοποιεί τον πρώτο με την συλλογική του έννοια, αποκόπτοντας το ουσιαστικό φράτηρ ως αυτονόητο, ενώ συντόμευσε τον δεύτερο όρο, (αντί ομόδελφος ή αυτάδελφος, έγινε απλά ‘αδελφός') αποδίδοντας έτσι μεγαλύτερη βαρύτητα στο πρώην επίθετο αυτάδελφος, με τη συγκεκριμένη σημασία και χρήση ως ουσιαστικού πλέον ονόματος!

Αντίθετα με αυτήν την γλωσσική εξέλιξη στα όρια του Ελληνικού χώρου, η οποία προφανώς συμβαδίζει με την εναλλαγή των τοπικών κοινωνικών όρων και την φυσιολογική παράλληλη πορεία εννοιολογικών και γλωσσολογικών μεταβολών, μέσα στα όρια της Ελληνικής γλώσσας, στους υπόλοιπους λαούς που υιοθέτησαν τη λέξη φράτηρ από τους πρωτοέλληνες, η εξέλιξη της ως όρος καθηλώθηκε, παραμένοντας αυτούσια στο λεξιλόγιο τους, ως παρελήφθη.

Αυτό συνέβη κυρίως διότι η μεταρρύθμιση που επήλθε με την αλλαγή του κοινωνικού συστήματος στον ελλαδικό χώρο, δεν σήμανε μεταβολή του αντίστοιχου όρου, σε όσους λαούς τον είχαν αποδεχθεί, όπως θα ήταν αναμενόμενο, αν είχαν τις κοινές φυλετικές και πολιτισμικές καταβολές, που συνήθως μεταφέρει η επίδραση μιας 'μητέρας' γλώσσας και άλλωστε αυτή η κοινωνική αλλαγή συνέβη πολύ μεταγενέστερα, σε εποχές όπου η πρωτοελληνική επιρροή στις χώρες αυτές είχε προφανώς παρέλθει.

Συνέπεια λοιπόν των διαφορών και της απόστασης μεταξύ τους ήταν να μην υπάρξει αντίστοιχη αλλαγή στην κοινωνική ζωή των λαών ομιλούντων 'ινδοευρωπαϊκές' γλώσσες, έτσι ώστε ακόμα και σήμερα εξακολουθούν να χρησιμοποιούν κάποιο κατάλοιπο της λέξης 'φράτηρ' για να εκφράσουν την έννοια 'αδελφός'.Τα ποικίλα αίτια που συνέβαλαν σε αυτήν την ασύμμετρη διάδοση και εξέλιξη της λέξης φράτηρ και των υπολοίπων όρων συγγενείας συνοψίζονται στους παρακάτω λόγους, οι οποίοι αν και διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους, το πιο πιθανό είναι να ισχύουν όλοι -άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο- μια και το χωροχρονικό πλαίσιο, όπου πρέπει να τοποθετηθούν, είναι τεράστιο:

* Επειδή τα πρώτα κύματα πρωτοελλήνων μεταναστών, μετά τον κατακλυσμό, με μητριαρχικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης, μετέδωσαν επιλεκτικά την μόνη τότε ουσιαστική γι' αυτούς ονομασία για την έννοια αδελφός, δηλαδή φράτηρ, θεωρώντας την εποχή εκείνη τους όρους ομόπατρος ή ομόδελφος υπερβολικά εξειδικευμένους για λαούς μη οργανωμένους κοινωνικά.

* Η λέξη φράτηρ πιθανόν να εξελήφθη και από τους ίδιους τους μη πρωτοελληνικούς λαούς ως το ουσιαστικό, -η ουσία δηλαδή της έννοιας αδελφός- επειδή πιθανότατα απέρριψαν ως πλεονάζοντες επιθετικούς προσδιορισμούς τις λέξεις ομόδελφος ή ομόπατρος, ακούγοντας τους να έπονται της λέξης φράτηρ, καθώς δεν γνώριζαν τίποτα για την σύνθετη μητριαρχική δομή των πρωτοελλήνων, και τις διαβαθμίσεις συγγενείας της.

* Στη διάρκεια εκπολιτιστικών εκστρατειών των πρωτοελλήνων κατά την προϊστορία, η λέξη ‘φράτηρ' μαζί με τις άλλες που σημαίνουν βαθμούς συγγενείας (πατήρ, μήτηρ, θυγάτηρ) καταγράφηκαν όλες μαζί και στα Σανσκριτικά, διότι ήταν τότε που θεσμοθετήθηκαν οι οικογενειακές σχέσεις, ως επίδραση των εκπολιτιστικών αυτών εκστρατειών.

* Οι ίδιοι οι πρωτοέλληνες επέλεξαν συνειδητά τη χρήση της έννοιας φράτηρ με τους λαούς, τους οποίους ήλθαν σε επαφή, για να εκφράσουν την φιλική διάθεση τους προς αυτούς, χρησιμοποιώντας την μεταφορικά, ως μια πλατύτερη έκφραση φιλαδελφείας, έναντι της ουσιαστικότερης -εξ αίματος συγγενείας έννοια- ‘αυτάδελφος'.

* Ως δισύλλαβη η λέξη (φρά-τηρ) ήταν γενικά πολύ ευκολότερο να προφερθεί από ξένους, σε σχέση με μία πολυσύλλαβη (αυ-τά-δελ-φος) ή έστω αργότερα τρισύλλαβη (α-δελ- φός).

* Σε άλλες περιπτώσεις οι λαοί που σχετικά πρόσφατα και έμμεσα δέχθηκαν τον όρο φράτηρ, του απέδωσαν την έννοια ‘αδελφός' σύμφωνα με την δική τους πατριαρχική αντίληψη, διατηρώντας τον παράλληλα με την δική τους προϋπάρχουσα ορολογία. (π.χ. στα Ουζμπεκικά αν και είναι Αλταϊκή-Τουρανική γλώσσα, η λέξη αδελφός είναι aka ή uka αλλά και birodar).

* Η λέξη 'φράτηρ' με το ίδιο θέμα ‘fra > bra > bro', μετά την αρχική αφομοίωσή της από λαούς, που το παρέλαβαν από πρωτοελληνικά φύλα, έμμεσα μεταδόθηκε και μεταξύ των θυγατρικών ή γειτονικών τους φυλών κατά την πορεία της εξέλιξής τους, χωρίς καμία ανάμιξη πρωτοελλήνων (όπως π.χ. μεταξύ των διαφόρων σλαβικών, κελτικών ή ινδοϊρανικών λαών).
Βλέπουμε λοιπόν ακόμη ότι και από την κοινωνική της πλευρά, η λέξη φράτηρ δείχνει να χάνεται στα βάθη του χρόνου, αφού το καθ' εαυτώ νόημα της συνδέεται άμεσα με ένα πανάρχαιο κοινωνικό / γενεαλογικό σύστημα, όπως αυτό της μητριαρχίας.
Όμως η αξία και οι διαστάσεις που παίρνει η λέξη φράτηρ με βάση τους παραπάνω συσχετισμούς, δεν περιορίζονται στην ίδια τη λέξη, αλλά συνδυαζόμενη με κάποιες άλλες λέξεις, εξ' ίσου βασικές και συγγενικές μεταξύ τους από κάθε εννοιολογική και ετυμολογική άποψη, μας δίνουν τη βεβαιότητα ότι συνθέτουν μαζί, ένα ακόμη πιο σταθερό αποδεικτικό σύνολο λέξεων! Οι λέξεις αυτές δεν είναι παρά οι Ελληνικές λέξεις πατήρ, μήτηρ και θυγάτηρ!

Πρώτα απ’ όλα ανήκουν όλες στην ίδια γραμματική κατηγορία της ίδιας συγκροτημένης και πλήρως διαρθρωμένης Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας με τις ίδιες εναλλαγές στην κατάληξη : -τηρ, ή -τερ ή -τωρ!

Οι ίδιες φωνητικές τροπές της κατάληξης που εναλλάσσονται στη λέξη φράτηρ: δηλαδή φράτερ και φράτωρ, όπως συναντώνται στους διάφορους γραμματικούς τύπους των τοπικών Ελληνικών διαλέκτων διαχρονικά, παρατηρούνται επίσης και στις λέξεις πατήρ (πάτερ πάτωρ), μήτηρ (μήτερ μήτωρ,) και θυγάτηρ (θυγάτερ θυγάτωρ) είτε ως αυτόνομες λέξεις είτε ως συνθετικά λέξεων (π.χ. προπάτωρ ή βασιλομήτωρ).

Αυτό είναι δείγμα όχι μόνο της άμεσης συγγενικότητας των ελληνικών διαλέκτων, αλλά και της μακρόχρονης συγγενικότητας των ίδιων των τεσσάρων αυτών λέξεων μεταξύ τους, επιδεχόμενες τις ίδιες ακριβώς φωνητικές μετατροπές σε διαφορετικούς γραμματικούς τύπους!

Οι λέξεις αυτές ανήκουν σε έναν συγκεκριμένο και κοινό γραμματικό τύπο της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, και της σημερινής εξέλιξης της, όντας όλες μακρόχρονα ουσιαστικά ονόματα, και συμβαδίζουν ως προς την κλίση τους στις διάφορες πτώσεις, πράγμα που δεν συμβαίνει στις παραπάνω γλώσσες. Αποτελούν παράγωγα των Ελληνικών ονομαστικών καταλήξεων, που προσδιορίζουν κάποια συγκρίσιμη χρήση και λειτουργία και ενεργούν ως νοηματικό πλαίσιο, όπως και στην ομάδα λέξεων με κατάληξη -τηρ.

Στο σημείο αυτό πρέπει να προσθέσουμε ότι σύμφωνα με την γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, θα έπρεπε να κατατάξουμε τους όρους συγγενείας ως : τριτόκλιτα, υγρόληκτα συγκoπτόμενα, διπλόθεμα, ακατάληκτα ουσιαστικά εις -ηρ', αποδίδοντας έτσι το -τ- στο θέμα και όχι στην κατάληξη. Όμως η δυσνόητη και συσσωρευτική αυτή ορολογία διαμορφώθηκε, προφανώς, κάποιες χιλιάδες χρόνια μετά από την δημιουργία των συγκεκριμένων όρων, ενώ στην προκειμένη περίπτωση το φαινόμενο εξετάζεται, κυρίως, από φωνολογική και νοηματική άποψη, και δευτερευόντως από τυπολογική, επειδή και η σύγκριση με τις υπόλοιπες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες γίνεται, κυρίως, σε ένα φωνολογικό και νοηματικό επίπεδο που προκύπτει από την ετυμολογία.

Ειδικότερα το φαινόμενο μας ενδιαφέρει για την ετυμολογία του, η οποία ως υποδιαίρεση της γραμματικής, αποτελεί μια περισσότερο εννοιολογική συστηματοποίηση, παρά τυπολογική. Σύμφωνα με τα παραπάνω, και οι τυχόν ανωμαλίες στην κλίση των υπολοίπων ονομάτων που λήγουν εις -τηρ, (συναίρεση) δεν αλλάζουν το γεγονός ότι οι 4 αυτές λέξεις συγγενείας (πατήρ μήτηρ φράτηρ θυγάτηρ) φωνητικά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σύνολο ομοιοκατάληκτων λέξεων οι οποίες είναι όλες ουσιαστικά ονόματα και ανήκουν στην μεγάλη πλειονότητα τους στην ίδια ευρύτερη γραμματική κατηγορία, όπου διαφαίνεται εμφανώς η χρήση τους ως εκφράζουσες την ίδια λειτουργία του σημαίνοντος προσώπου, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις υπόλοιπες που λήγουν εις -τηρ.

Η εν λόγω λοιπόν ονομαστική κατάληξη όντας παραγωγική , (όπως και οι καταλήξεις εις -εύς, -τος, -τής, -τωρ κλπ), έχοντας δηλαδή μια συγκεκριμένη λειτουργία, παράγουσα νοηματική αξία στην ελληνική γλώσσα σε συνδυασμό με την προσθήκη ρήματος και προσφύματος, υποδηλώνει το ενεργούν πρόσωπο , και κατ' επέκταση το όργανο, (δηλαδή η σημασία του οργάνου αποδίδεται μεταφορικά κατ' αναπαράσταση κάποιου ενεργούντος προσώπου), δια των οποίων μεταβιβάζεται η ενέργεια σε κάποιο προφανές αντικείμενο, και συνδέεται με αυτό, δίνοντας ως δεύτερο συνθετικό των λέξεων μια γενικότερη νοηματική συνοχή σε αυτές που διαμορφώνει :
αορτήρ, αστήρ, βατήρ, βραστήρ, γαστήρ, δοτήρ, ζευκτήρ, ζωστήρ, θετήρ, θυγάτηρ, καθετήρ, καυτήρ, κλητήρ, κλωστήρ, κρατήρ, κοπτήρ, λαμπτήρ, λουτήρ, μήτηρ, νιπτήρ, οπτήρ, πατήρ, πλαστήρ, πλωτήρ, ρητήρ, στατήρ, στρωτήρ, σφιγγτήρ, σωτήρ, φυσητήρ, φράτηρ, φραστήρ, φωστήρ, χρωστήρ.

Δεν υπάρχει όμως αντίστοιχη ομάδα από ομοιοκατάληκτες λέξεις με ανάλογη νοηματική σύνδεση σε άλλη «ινδοευρωπαϊκή» γλώσσα, που να πλαισιώνει αντίστοιχα κατάληξη –τηρ σε λέξεις όπως για παράδειγμα τις λέξεις pitar, madar, bradar και duhitar στην Σανσκριτική, φέροντας και αυτή κάποιες ενδογενείς παραγωγικές καταλήξεις (που ενδεχομένως θα έληγαν σε ένα -dar ή -tar ανάλογα ) και θα πιστοποιούσαν έτσι την δομική ένταξη τους σε αυτήν, ή σε κάποια άλλη γλώσσα, όπως συμβαίνει οι ελληνικές λέξεις που λήγουν σε -τηρ να εντάσσονται γραμματολογικά και φωνολογικά στην ευρύτερη δομή της Ελληνικής γλώσσας

Γενικότερα λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι ενώ όλες οι λεγόμενες ‘Ινδοευρωπαϊκές' γλώσσες, στην συγκεκριμένη ομάδα των τεσσάρων λέξεων, διατηρούν πάντα κάποιο κατάλοιπο αυτής της πρωτοελληνικής παραγωγικής κατάληξης -τηρ, (λήγουν δηλαδή σε κάποιο -dar, -tar, -ter -tir, -thair, -dor κλπ), παρ' όλα αυτά δεν παρατηρούμε σε καμία άλλη γλώσσα της οικογένειας, (με εξαίρεση τα Λατινικά) το κατάλοιπο αυτό να ανήκει λειτουργικά στην δομή τους, και να διαμορφώνει με την παραγωγική λειτουργία του ως κατάληξη, μια ανάλογη ομάδα ομοιοκατάληκτων λέξεων με νοηματική διασύνδεση, όπως συμβαίνει στην Ελληνική!

Ας πάρουμε για παράδειγμα μια πολύ κοινή γλώσσα όπως η Αγγλική που τυχαίνει να θεωρείται και 'ινδοευρωπαϊκή', ώστε να γίνουν τα παραπάνω πιο κατανοητά, αν και γλωσσολογικά δεν θα ήταν η πιο κατάλληλη, επειδή γενικά η Αγγλική έχει πάρα πολλές ιδιομορφίες και βρίσκεται σε ένα εντελώς διαφορετικό στάδιο εξελίξεως. Εν τούτοις, στην συγκεκριμένη περίπτωση το παράδειγμα είναι ενδεικτικό, ως προς το φαινόμενο που θέλουμε να καταδείξουμε και ιδιαίτερα χρήσιμο, λόγω του ότι η γλώσσα αυτή είναι ευρέως γνωστή.

Μπορούμε να πούμε λοιπόν σε γενικές γραμμές ότι στην Αγγλική γλώσσα, νοηματική ενότητα ανάλογη με αυτήν που δίνει η κατάληξη -τηρ δίνουν οι καταλήξεις -ation, -ish, -ity, -ing, καθώς τοποθετούν τις λέξεις που σχηματίζει η κάθε μια, σε κάποια γραμματική κατηγορία, ενώ τα ονόματα που τις φέρουν, αποκτούν ένα επιπρόσθετο νόημα που είναι διάφορο από αυτό που σημαίνει η κυρίως λέξη.(π.χ. η κατάληξη -ing σημαίνει ότι η όποια ενέργεια του ρήματος, συμβαίνει σε ενεστώτα χρόνο διαρκείας)

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο όταν έλθουμε στην κατάληξη -ther, των αγγλικών λέξεων father, mother, brother, και daughter, η οποία αποτελεί την απόδοση με αγγλική προφορά της κατάληξης -τηρ, των ελληνικών λέξεων συγγενείας, χωρίς όμως να παράγει αντίστοιχα καμία νοηματική γέφυρα με άλλες αγγλικές λέξεις που επίσης λήγουν εις -ther ! Για παράδειγμα, ίδια κατάληξη -ther βρίσκεται σε πολλές άλλες αγγλικές λέξεις όπως : anther, bother, either, neither, farther, feather, further, gather, heather, leather, other, rather, together, weather ή whether. Όμως, το μόνο που φαίνεται να τις συνδέει, είναι μια γενικότερη φωνολογική σχέση, η οποία κατά τ' άλλα είναι ασαφής και δεν ταυτίζεται με κάποια πρόσθετη νοηματική επισήμανση, που να προέρχεται από τη συγκεκριμένη κατάληξη.

Αυτό που δείχνει προφανές είναι ότι, ως εισαγόμενη η κατάληξη -τηρ, ταυτίστηκε από τον Αγγλικό λαό - αποδέκτη, με την πιο ουδέτερη και φωνητικά πλησιέστερη προς την Ελληνική κατάληξη της γλώσσας του, δηλαδή την -ther μια και για τους ίδιους, η κατάληξη αυτή δεν προσέθετε κανένα επιπλέον νόημα στους 4 όρους συγγενείας, όπως δεν προσέθετε άλλου είδους νόημα ούτε και στις παραπάνω αγγλικές λέξεις, πέρα από το αρχικό του θέματος! Οι υπόλοιπες αγγλικές λέξεις που λήγουν εις -ther λοιπόν, ως συνέπεια των παραπάνω, δεν διαθέτουν νοηματική ή γραμματική διασύνδεση ούτε μεταξύ τους, ούτε με τα συγγενείας σημαντικά ονόματα, ούτε με κάποια άλλη ομάδα, ως σύνολο μέσα στην αγγλική γλώσσα. Σε αντίθεση με την Ελληνική, όπου η κατάληξη -τηρ ως ονομαστική παράγει αποκλειστικά ουσιαστικά ονόματα, στην Αγγλική η αντίστοιχη κατάληξη -ther συνθέτει άλλοτε ουσιαστικά, άλλοτε επίθετα, άλλοτε ρήματα και άλλοτε επιρρήματα !

Ανάλογα φαινόμενα συμβαίνουν και στις υπόλοιπες γλώσσες της λεγομένης 'ινδοευρωπαϊκής' οικογένειας, -με μόνη εξαίρεση τα Λατινικά για τους λόγους που προαναφέραμε- και καταδεικνύουν ότι οι 4 αυτοί όροι δεν ανήκουν δομικά σε καμία άλλη, από τις λεγόμενες, ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά όντας ξένοι προς αυτές, παραμένουν αναλλοίωτοι ως γλωσσικά απολιθώματα, χωρίς να λειτουργούν, σύμφωνα με τους κανόνες, της κάθε γλώσσας, όπως αντίθετα συμβαίνει μέσα στην γλώσσα που τους γέννησε, δηλαδή την Ελληνική!

Ταυτόχρονα παρατηρούμε το φαινόμενο, η κάθε ' ινδοευρωπαϊκή' γλώσσα να έχει δώσει και από μια διαφορετική χροιά στο αντίστοιχο θέμα, και κυρίως στις κοινές καταλήξεις της ίδιας ομάδας λέξεων, αντιστοίχων με τις : πατήρ, μήτηρ, φράτηρ και θυγάτηρ, ανάλογα με την προφορά του κάθε λαού που τις ενσωμάτωσε στο λεξιλόγιο του, και την εκάστοτε ακουστική του αντίληψη.

Ένα δεύτερο φαινόμενο που μπορούμε να παρατηρήσουμε ακόμα, είναι ότι ο κάθε λαός πρόφερε τις 4 αυτές βασικές λέξεις με μια δικής του απόδοσης ομοιομορφία στις καταλήξεις, σύμφωνα με την διαφορετική κάθε φορά τοπική ακουστική αντίληψη, σε μια προσπάθεια να μιμηθεί την αρχική τους ομοιομορφία, αυτήν δηλαδή που ηχητικά παρουσίαζαν οι καταλήξεις των 4 πρωτοελληνικών λέξεων πατήρ, μήτηρ, φράτηρ και θυγάτηρ κατά την χρονική στιγμή της ενσωμάτωσης τους στην κάθε τοπική γλώσσα, είτε ως ομάδα, είτε ως επί μέρους λέξεις ...

Από τη στιγμή βέβαια που στην Ελληνική, το κοινό τμήμα των 4 λέξεων, δηλαδή η κατάληξη, δεν εκφράζει απλώς μια ακόμα τοπική φωνολογική ιδιομορφία στερημένη από νοηματικές προεκτάσεις, όπως συμβαίνει στις υπόλοιπες «ινδοευρωπαϊκές» της παραλλαγές, αλλά αντίθετα επιμερίζει σε όλες τις παραγόμενες λέξεις μια συγκεκριμένη νοηματική προσθήκη, το ότι δηλαδή υποδηλώνει το ενεργούν πρόσωπο, το φαινόμενο αυτό δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί, καθώς καταδεικνύει την λειτουργική υπαγωγή του στην ελληνική γλώσσα, υπακούοντας σε δικούς της ετυμολογικούς κανόνες!

Ταυτόχρονα, με το συνδυαζόμενο γεγονός ότι οι παραγόμενες ομοιοκατάληκτες λέξεις (είτε είναι αρχαίες είτε έχουν δημιουργηθεί αργότερα, έχουν πάντα την ίδια λογική καταδεικνύοντας τη συνέχεια της Ελληνικής γλώσσας ) είναι αριθμητικά πολύ περισσότερες στην ελληνική, απ' ότι σε οποιαδήποτε άλλη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα, αποδεικνύεται με σχεδόν μαθηματικό τρόπο ότι οι λέξεις πατήρ, μήτηρ, φράτηρ και θυγάτηρ, ανήκουν και προέρχονται ως σύνολο από την Ελληνική γλώσσα, και ότι βάσει αυτών δημιουργήθηκαν μεταγενέστερα όλες οι «ινδοευρωπαϊκές» τους παραλλαγές, όπως αυτές που είδαμε στο παράδειγμα των γλωσσών για την λέξη αδελφός!

Επίσης το γεγονός ότι ο όρος ‘φράτηρ' προέρχεται από τον όρο ‘φράτρα', ο οποίος τυγχάνει να είναι διαβάθμιση του οργανωμένου μητριαρχικού κοινωνικού συστήματος στον Ελλαδικό χώρο, πρακτικά σημαίνει ότι, αρχαιότερη πηγή αυτής της ορολογίας είναι η πρωτοελληνική γλώσσα, η οποία παρεμπιπτόντως συμπεριλαμβάνει και όσους άλλους όρους συγγενείας χαρακτηρίζονται ως κοινοί στις υπόλοιπες ‘ινδοευρωπαϊκές ' γλώσσες (πατήρ, μήτηρ, και θυγάτηρ). Τούτο συμβαίνει επειδή στις άλλες ‘ινδοευρωπαϊκές' γλώσσες οι αντίστοιχοι όροι (frater, fraire, bruder, bhrata κλπ) δεν αποτελούν παράγωγο ή υποδιαίρεση μιας αντίστοιχης ορολογίας, που να αναφέρεται σε συγκεκριμένες διαβαθμίσεις ή υποσύνολα κοινωνικών ομάδων, τη στιγμή που η οικογένεια αποτελεί θεμελιώδες μέρος του κοινωνικού συνόλου και το μικρότερο κύτταρο αυτού.

Όλες οι υπόλοιπες γλώσσες με τους όρους συγγενείας σε εμφανέστατη αντιστοιχία και ομοιότητα με τις 4 αυτές ελληνικές λέξεις, έχουν δεχθεί τουλάχιστον κοινή επιρροή από την πρωτοελληνική, και μάλιστα σε ένα πολύ αρχικό, προφανώς, και καθοριστικό σημείο της εξελικτικής τους πορείας, όπως είναι η περίοδος της δημιουργίας κοινωνικής ορολογίας και καθορισμού συγγενικών σχέσεων και το γεγονός αυτό, αποδεικνύει ταυτόχρονα την εξαιρετική αρχαιότητα και βιωσιμότητα της Ελληνικής γλώσσας, όσο και την τεράστια διαφορά επιπέδου μεταξύ των πρωτοελλήνων και των λαών-αποδεκτών της ορολογίας αυτής, κατά την χρονική στιγμή της αφομοίωσης τους. Επομένως, αυτή η ομάδα λέξεων, αποτελεί κοινά πρωτοελληνικά κατάλοιπα, που, με την πάροδο των χιλιετιών, η προέλευση τους απέβη όλο και πιο δυσδιάκριτη, μέσα από τις διάφορες γλωσσικές ζυμώσεις, στην κάθε γλώσσα-αποδέκτη.

Οι γλωσσολόγοι που ακολουθούν το ινδοευρωπαϊκό πρότυπο, έχουν αποκλείσει, εκ προοιμίου, το ενδεχόμενο, ο λαός- φορέας μιας προϊστορικής γλώσσας, να έχει μεταδώσει τόσο βασικές έννοιες σε γλώσσες συγχρόνων του λαών, και μάλιστα όχι με τη διάσπαση του, αλλά με την δυνατότητα του να ταξιδεύει, να δημιουργεί αποικίες σε μεγάλες αποστάσεις, και να μεταδίδει ένα κοινωνικό μοντέλο με την εισαγωγή τους, ως νέα κοινωνική ορολογία.

Με αυτόν τον αποκλεισμό, οι γλωσσολόγοι αξιώνουν έμμεσα το αλάνθαστο της άποψης, ότι το πολιτισμικό επίπεδο των λαών της προϊστορικής εποχής ήταν εξ' ίσου πρωτόγονο για όλους τους λαούς!
Όμως καμία άλλη από τις γλώσσες των παραπάνω παραδειγμάτων δεν αποδεικνύεται τόσο παλαιά και διαχρονική, ώστε να έχει διατηρήσει δύο δικές της ξεχωριστές ορολογίες -όπως η Ελληνική με τις λέξεις φράτηρ και αδελφός-, για την απόδοση συγγενικών σχέσεων, προερχόμενες από δύο διαφορετικά κοινωνικά συστήματα όπως το μητριαρχικό και το πατριαρχικό!

Μπορούμε να πούμε τέλος, ότι τα παραδείγματα των λέξεων συγγενείας που αναλύονται παραπάνω, εφ' όσον τοποθετηθούν στην πραγματική χρονική, κοινωνική και ιστορική τους διάσταση, θα ήταν και από μόνα τους επαρκή για να αντικρούσουν με σαφήνεια την θεωρητική πλευρά του ινδοευρωπαϊκού προτύπου, και να αποδείξουν τις διαδρομές εξάπλωσης του ζητούμενου προγονικού λαού, με εκκίνηση από τον Ελλαδικό χώρο και κατεύθυνση προς όλες τις σχετικές, με την μεταναστευτική και ναυτική του δράση, περιοχές.

Όμως, αν περιοριζόμασταν σ' αυτά τα δεδομένα, θα διαπράτταμε το ίδιο σφάλμα με τους αρχικούς εμπνευστές της ινδοευρωπαϊκής θεωρίας: Θα καλύπταμε δηλαδή και πάλι, μόνο μία από τις πολλές διαστάσεις του όλου ζητήματος, τη γλωσσολογική, ενώ οι υπόλοιπες θα παρέμεναν μετέωρες, αναζητώντας έδαφος από τη φαντασία μας για να στηριχθούν. Γι' αυτό είναι απαραίτητη η σύνδεση της γλωσσολογικής διάστασης με την προϊστορική φάση του Αιγαίου, όπου υπάρχει πληθώρα άλλων γλωσσολογικών, αρχαιολογικών, γεωλογικών, και ιστορικών στοιχείων.



Το κυριότερο που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι πως οι ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, όπως ονομάζονται, είναι αποτέλεσμα εμπεριστατομένων ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΩΝ ερευνών και σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητούμε τα αποτελέσματα των συγκρίσεων αυτών. Ωστόσο ΔΕΝ αποτελούν ιστορικά δεδομένα και ΔΕΝ στηρίζονται σε αρχαιολογικά ευρήματα δηλαδή ΔΕΝ αποτελούν ιστορία, αλλά ενδείξεις που μας οδηγούν σε αναζήτηση αποδείξεων. Αυτό που αμφισβητείται λοιπόν δεν είναι οι ομοιότητες που ανακάλυψαν κάποιοι γλωσσολόγοι, αλλά οι ιστορίες που ανακαλύπτουν σε μία ανεξήγητη προσπάθεια μετάλλαξής τους από γλωσσολόγους σε ιστορικούς και αρχαιολόγους.


-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2016.

Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας.

geopolitics