Δευτέρα, 14 Νοεμβρίου 2016

Μύθοι και θρύλοι για την Πανσέληνο

14/11/16




Μαγική και ξεχωριστή, θρυλική, ρομαντική, ερωτική και μυστηριώδης η Πανσέληνος ταξιδεύει με το ασημένιο της άρμα στον βελούδινο νυχτερινό ουρανό κάθε μήνα στέλνοντας το αμυδρό φως της στη Γη.

Στη ονειρική της λάμψη εκατοντάδες θρύλοι και μύθοι γεννήθηκαν.



Λέγεται ότι δημιουργήθηκε από τα ίδια γήινα συστατικά στην αυγή του κόσμου, συνοδεύοντας έτσι τη Γη στην πορεία της ανάπτυξης και της εξέλιξής της, μέσα στο σύμπαν. Ο αρχαίος άνθρωπος τη θεοποίησε δίνοντας σάρκα και οστά σε μύθους, που εξηγούσαν το ταξίδι της μέσα στο ουράνιο στερέωμα. Συνδέθηκε με τις απόκοσμες και αθέατες δυνάμεις αυτού του κόσμου και επηρέασε τον άνθρωπο τόσο ώστε να αποδώσει πανίσχυρες συνέπειες στην επίδρασή της.



Για τους περισσότερους πολιτισμούς η Σελήνη ήταν η έκφραση του μυστικισμού και της μαγείας, του σκότους αλλά και του φωτός. Συσχετίστηκε απόλυτα με τη γυναικεία φύση και με σημαντικές ζωτικές λειτουργίες όπως επίσης και με ανεξήγητα φυσικά φαινόμενα. Σε συνάρτηση με τους φυσικούς μύθους, η επίδραση του φεγγαριού στον άνθρωπο έγινε αντιληπτή από μαρτυρίες σχετικά με διάφορες ακραίες αλλαγές στον χαρακτήρα και στην συμπεριφορά.

Άρτεμις, Σελήνη, Εκάτη, Λίλιθ, Αστάρτη, Κερίντγουειν, Λούνα, Ίσιδα είναι ορισμένες από τις αμέτρητες σεληνιακές θεότητες που πιστευόταν ότι διαφέντευαν τη φωτεινή και σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Ξωτικά και νύμφες λέγεται ότι χορεύουν στο φως του, και μάγισσες τελούν τα μυστικά τους ξόρκια κατά το γέμισμά του.Βρικόλακες, λυκάνθρωποι και σκοτεινά τέρατα ξυπνούν τις νύχτες της Πανσελήνου, για να κυνηγήσουν τους αθώους που θα βρεθούν στο δρόμο τους, συντροφεύοντας κάθε μύθο και θρύλο που έχουμε διαβάσει.




Μια σειρά από μελέτες κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχουν προσπαθήσει να αποδείξουν τη στατιστική σχέση μεταξύ της σελήνης - ιδιαίτερα της πανσελήνου και της ανθρώπινης βιολογίας ή συμπεριφοράς. Η πλειοψηφία ωστόσο των μελετών δεν έχει βρει κάποια σύνδεση.Λέγεται ότι κατά τη διάρκεια της Πανσελήνου αυξάνεται η βία και η εγκληματικότητα. Όπως επίσης και τα ακραία συναισθήματα των ανθρώπων. Υπάρχει άλλωστε η τάση των αστρολόγων να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη θέση της Σελήνης στο ζωδιακό κύκλο και κατά τη γέννηση ενός ανθρώπου αλλά και κατά την μετακίνησή της ανάλογα με τις φάσεις της στις προβλέψεις.

Επιπλέον σε πολλές ακόμα περιοχές της Ελλάδας, όπου επικρατεί ακόμα η παράδοση των παλιών ημερών, υπάρχουν μερικές ασχολίες που θα πρέπει να αποφεύγονται κατά τη διάρκεια της Πανσελήνου ή να τελούνται μέχρι τότε, ιδέες που συμπίπτουν με τη λαογραφία.




Ορισμένες παραδόσεις που αφορούν το γέμισμα του φεγγαριού αφορούν την πρόβλεψη του καιρού, την επιτυχία σε διάφορες δραστηριότητες (τύχη, χρήματα, γάμο, γέννηση) αλλά και στην αποτυχία ή στην κακοτυχία. Επίσης, τα όνειρα και η φάση της σελήνης θεωρούνται ότι συσχετίζονται με το αν θα πραγματοποιηθούν και σε πόσο χρονικό διάστημα. Υπάρχει η αντίληψη ότι τα όνειρα κατά τη διάρκεια της Νέας Σελήνης έως και το γέμισμα σε Πανσέληνο πραγματοποιούνται, ενώ στη φάση της χάσης έχουν λιγότερες πιθανότητες να πραγματοποιηθούν.

Ωστόσο μία πιθανή έμμεση σχέση της πανσελήνου με τον άνθρωπο είναι ότι πριν τον σύγχρονο φωτισμό, το φως της πανσέληνου κρατούσε ξύπνιους τους ανθρώπους το βράδυ και η στέρηση ύπνου σχετίζεται με ορισμένα προβλήματα βιολογικά και ψυχολογικά.


Το φεγγάρι και οι παλίρροιες


Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται περίπου 75% από νερό, και έτσι οι άνθρωποι ρωτούν συχνά αν μας επηρεάζει η πανσέληνος όπως επηρεάζει τη θάλασσα. Το φεγγάρι και ο ήλιος συνδυάζονται για να δημιουργήσουν τις παλίρροιες στους ωκεανούς της Γης. Αλλά οι παλίρροιες είναι γεγονότα μεγάλης κλίμακας. Αυτά συμβαίνουν λόγω της διαφοράς στη βαρυτική επίδραση στη μία πλευρά ενός αντικειμένου (όπως η Γη) σε σύγκριση με το άλλο. Ωστόσο, δεν υπάρχει μετρήσιμη διαφορά στην επίδραση της βαρύτητας του φεγγαριού στο ανθρώπινο σώμα. Ακόμη και σε μια μεγάλη λίμνη, οι παλίρροιες είναι δευτερεύουσες. Στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών, για παράδειγμα, οι παλίρροιες δεν υπερβαίνουν τα 2 εκατοστά, σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας.


Επιληψία

Μια μελέτη στο περιοδικό Επιληψία και Συμπεριφορά το 2004 δεν βρήκε καμία σχέση μεταξύ των επιληπτικών κρίσεων και της πανσέληνου, ακόμα κι αν μερικοί ασθενείς πιστεύουν ότι οι επιληπτικές κρίσεις τους πυροδοτούνται από την πανσέληνο. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι επιληπτικές κρίσεις στο παρελθόν είχαν συσχετισθεί με μαγεία ή δαιμονισμό συμβάλλοντας σε μια μακροχρόνια φυσική τάση του ανθρώπου να βρει το μυθικό και όχι ιατρικές εξηγήσεις.


Ψυχιατρείο


Μια μελέτη του 2005 από τη ερευνητές της Mayo Clinic, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Psychiatric Services, εξέτασε τον αριθμό των ασθενών που ελέγχθηκαν σε ένα ψυχιατρικό τμήμα επειγόντων περιστατικών μεταξύ 6 μ.μ. και 6 π.μ. κατά τη διάρκεια αρκετών ετών. Οι ερευνητές δε βρήκαν καμία στατιστικά σημαντική διαφορά στον αριθμό των επισκέψεων στις τρεις νύχτες γύρω από την πανσέληνο σε σχέση με άλλες βραδιές.


Χειρουργείο


Μήπως οι γιατροί και οι νοσοκόμες δουλεύουν χειρότερα κατά τη διάρκεια της πανσελήνου; Όχι, σύμφωνα με μια μελέτη στο τεύχος του περιοδικού Αναισθησιολογίας του Οκτωβρίου 2009. Στην πραγματικότητα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι κίνδυνοι είναι οι ίδιοι ανεξάρτητα ποια ημέρα της εβδομάδας ή του χρόνου που έχετε προγραμματίσει μία επέμβαση.

Ωστόσο δεν απορρίπτουν όλες οι μελέτες την επίδραση της πανσέληνου στον κόσμο.


Τραυματισμοί κατοικιδίων

Κατά τη μελέτη 11.940 περιπτώσεων στο Κτηνιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα έκτακτα περιστατικά αυξάνονται κατά 23% για τις γάτες και 28% για τα σκυλιά τις ημέρες γύρω από την πανσέληνο.

Ελλειψη ύπνου


Στο Journal of Affective Disorders το 1999, οι ερευνητές πρότειναν ότι πριν σύγχρονο φωτισμό, το φεγγάρι ήταν μια σημαντική πηγή φωτισμού που επηρέαζε τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης, την περίοδο της πανσελήνου.

Η πανσέληνος συνδέεται παραδοσιακά στη λαϊκή αντίληψη με την αϋπνία, τις επιληπτικές κρίσεις (από όπου και η συνώνυμη λέξη «σεληνιασμός» για την ασθένεια επιληψία) και διάφορα μαγικά «φαινόμενα» όπως η λυκανθρωπία. Ωστόσο, οι ψυχολόγοι δεν έχουν βρει πειστικές ενδείξεις ότι η πανσέληνος έχει επιδράσεις πάνω στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι σχετικές στατιστικές μελέτες δεν συμφωνούν μεταξύ τους, καθώς άλλες δείχνουν θετική και άλλες αρνητική συσχέτιση.






Μύθοι και Θρύλοι


Κάθε λαός που κοίταξε την Πανσέληνο από τις απαρχές της ανθρωπότητας μέχρι σήμερα εμπνεύστηκε και από έναν μύθο για έναν ερωτευμένο θεό. Το φεγγάρι είναι το θέμα πολλών μύθων και θρύλων σε διάφορους πολιτισμούς ακριβώς επειδή είναι ένα τόσο σημαντικό κομμάτι του ουράνιου θόλου.


Ακολουθούν κάποιοι μύθοι γύρω από αυτήν:


1. Τσανγκ'ε (
Chang'e): Υπάρχει ένας ευρέως γνωστός κινέζικος μύθος για μια γυναίκα που λέγεται πως ζει στο φεγγάρι. Η βασική ιστορία του μύθου είναι ότι αυτή και ο άντρας της ήταν κάποτε αθάνατοι, που έγιναν θνητοί εξαιτίας της αλαζονικής τους συμπεριφοράς. Θέλησαν να δημιουργήσουν μια θεραπεία προκειμένου να ξαναγίνουν αθάνατοι, αλλά η Τσανγκ'ε, στην πλεονεξία της, πήρε υπερβολική θεραπεία και κατέληξε να περιφέρεται στο φεγγάρι αιώνια. Οι Κινέζοι ποιητές εμπνέονται εδώ και πολλούς αιώνες από την ιστορία αυτή, η οποία είναι μια από τις γενεσιουργές αιτίες του φθινοπωρινού εορτασμού του κινέζικου φεγγαριού.


2. Κουνέλι του φεγγαριού: Πρόκειται περί ενός ενδιαφέροντος μύθου επειδή συναντάται σε πολλές διαφορετικές κουλτούρες. Το κουνέλι του φεγγαριού (ή κουνέλι από νεφρίτη) λέγεται πως ήταν ένας από τους συντρόφους που τελικά επιτράπηκε στην Τσανγκ'ε να κρατήσει μαζί της στο φεγγάρι. Ωστόσο, είναι ένα σύμβολο που συναντάται επίσης σε μύθους στην Κορέα και στην Ιαπωνία.
 Για τους Κινέζους, το κουνέλι είναι ο σύντροφος της θεάς του φεγγαριού, Chang'e, για την οποία φτιάχνει στο γουδί του το ελιξήριο της ζωής. Στην ιαπωνική και την κορεάτικη εκδοχή, πάλι, το φεγγαροκούνελο χτυπά στο γουδί του τα συστατικά για το κέικ ρυζιού που φτιάχνει. Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Μπράουν, η συσχέτισ του φεγγαριού με κουνέλι είναι από τις πιο αρχαίες και πιστοποιείται από κυλίνδρους της Μεσοποταμίας, σφραγιδολίθους από αχάτη, που βρέθηκαν στη Συρία, κινεζικά αρχαία νομίσματα, τα «φεγγαρόγλυκα» της Κεντρικής Ασίας,


3. Σελήνη/Λούνα:
Είναι τα ονόματα της θεάς του φεγγαριού στην ελληνική και τη ρωμαϊκή μυθολογία, αντίστοιχα. Στους σχετιζόμενους μύθους, η θεά είναι σύντροφος του Θεού του Ήλιου. Ταξιδεύει κατά τη διάρκεια της μέρας και ξαναρχίζει το ταξίδι της τη νύχτα. Θεωρείται γενικά ως θεά γεμάτη πάθος που έχει πολλούς εραστές, αντιπροσωπεύει τον πόθο, ο οποίος συνδέεται παραδοσιακά με το φεγγάρι. Στους μύθους των Ίνκας η θεά 
Quilla (η θεά του φεγγαριού) λατρευόταν και ως θεά της γονιμότητας και της αναπαραγωγής. Καθότι ο κύκλος της σελήνης είναι παρόμοιος σε ημερολογιακή διάρκεια με την εμμηνορροϊκό κύκλο, πολλοί αρχαίοι πολιτισμοί συνέδεαν την Πανσέληνο με την γονιμότητα. Έχουν βρεθεί, για παράδειγμα, αρχαία ασσυριακά κείμενα με συμβουλές για το πότε οι γυναίκες είναι πιο γόνιμες, αποδεικνύοντας ότι κάτι τέτοιο συνέβαινε εκεί γύρω στην Πανσέληνο. Σε άλλο μύθο των Ίνκας  μια όμορφη κοπέλα  ερωτεύτηκε το φεγγάρι και ενώθηκε για πάντα με αυτό. Οι πρόγονοί μας βάφτισαν στη μυθολογίαμας  τη Σελήνη Εκάτη. Τη λάτρευαν και την έτρεμαν. Κάποιοι πίστευαν ότι είναι η κόρη του Δία και της Δήμητρας, άλλοι της Ήρας και του Περσέα κι άλλοι την ταύτιζαν με την Άρτεμη. 


4. Τεξιστεκάτλ (ή Τεκιζτεκάτλ): Εκτός από τις γυναικείες θεότητες υπήρχαν και ανδρικές. Ο Τεξιστεκάτλ είναι ένας άνδρας θεός της Αζτεκικής μυθολογίας, ο οποίος μετασχηματίστηκε σε φεγγάρι αφότου προσφέρθηκε να θυσιαστεί στην πυρά. Κάτι που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι η σύνδεση της μυθολογίας του με άλλες, τελείως διαφορετικές κουλτούρες και πιο συγκεκριμένα με ασιατικές δοξασίες, μιας και οι Αζτέκοι θεωρούσαν πως το κουνέλι συνδέεται στενά με το φεγγάρι.


5. Άννινγκαν: Οι Ινουίτ (εσκιμώοι) της Αλάσκα και της Γροιλανδίας έχουν έναν αρκετά αποτρόπαιο μύθο σχετικά με το φεγγάρι. Πιστεύουν ότι ο Άννινγκαν (
Anningan), ο θεός του φεγγαριού, βίασε την αδερφή του την Μαλίνα ( Malina), τη θεά του Ήλιου. Σα να μην έφτανε αυτό, εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να την κυνηγά για να την κάνει δική του, γι' αυτό και την ακολουθεί κάθε μέρα στον ουρανό. Οι αλλαγές στο σχήμα του φεγγαριού ερμηνεύονται σαν την πείνα που καταλαμβάνει βαθμιαία τον Άννινγκαν, ώσπου αυτός εξαφανίζεται για να βρει τροφή και στη συνέχεια εμφανίζεται ολόκληρος κι έτοιμος να συνεχίσει το κυνήγι.Ο  μύθος είναι, προφανώς, μια προσπάθεια του αρχαίου λαού να εξηγήσει τις φάσεις της σελήνης καθώς εκείνη γίνεται από Πανσέληνος μισοφέγγαρο. Σε άλλες παραλλαγές του μύθου η Σελήνη είναι ένα κορίτσι που τρέχει μακριά από τον αδελφό του, τον Ήλιο, επειδή της είχε παραμορφώσει το πρόσωπο πετώντας της στάχτες. 


6. Μάχου:
Μια πολύ πιο ευχάριστη ιστορία για το φεγγάρι έρχεται από την Αφρική. Εκεί ο Μάχου είναι ένας θεός της σελήνης που είναι αιώνια ενωμένος με τη θεά του ήλιου, Λίζα. Πιστεύεται ότι οι εκλείψεις ηλίου και σελήνης είναι ουσιαστικά οι ερωτικές συνευρέσεις του ουράνιου ζευγαριού.


7. Ρόνα
: Αυτή είναι μια ιστορία που προέρχεται από τη φυλή των Μαορί της Νέας Ζηλανδίας. Ο μύθος μιλά για μια νεαρή γυναίκα που ονομάζεται Ρόνα, η οποία δυσαρέστησε τόσο πολύ το φεγγάρι, που αυτό την τράβηξε και την πήγε μακριά. Στο μύθο, η Ρόνα προσπάθησε να κρατηθεί από ένα δέντρο, όμως αυτό δεν άντεξε, ξεριζώθηκε και πήγε μαζί της ως το φεγγάρι. Πιστεύεται ότι το δέντρο συμβολίζει τη γονιμότητα και πως ο μύθος το συνδέει με το συμβολισμό του φεγγαριού.


8. Σεληνιακές θεές των Μάγιας: Οι Μάγιας έχουν διάφορες ιστορίες για διαφορετικές θεές του φεγγαριού. Μια θεά που συνδέεται συχνά με τη σελήνη είναι η Ίσελ, η οποία πιστεύεται ότι είναι ουσιαστικά η «γιαγιά του φεγγαριού» και αναπαριστά τη γήρανση και την απώλεια της γονιμότητας με το χρόνο. Αυτό την καθιστά σύμβολο των φάσεων της σελήνης και ειδικότερα της μείωσης του ορατού της μέρους κατά τη διάρκεια του μήνα.


9. Λυκάνθρωποι:
Ένα από τα πλάσματα που συναντούμε πολύ συχνά σε πολλούς ευρωπαϊκούς μύθους και θρύλους. Πιστευόταν ότι η κατάρα μεταδιδόταν με το δάγκωμα και ότι ο καταραμένος μεταμορφωνόταν σε λυκόμορφα είδη με βίαιη συμπεριφορά κάθε φορά που έλαμπε στον ουρανό η πανσέληνος. 
Ο μύθος του Λυκάνθρωπου, ήτοι του ανθρώπου που μεταμορφώνεται σε λύκο με την εμφάνιση της Πανσελήνου, έχει τις ρίζες του στην Πρωτο-Ινδοευρωπαϊκή Μυθολογία. Έγινε, όμως, δημοφιλής τον Μεσαίωνα,  (σαν ιστορία που λέγεται ψιθυριστά κοντά στο τζάκι τα βράδια) όταν η «λυκανθρωπία» θεωρήθηκε μία  μορφή μαγείας, οι θιασώτες της οποίας –εννοείται– καίγονταν στην πυρά. Ανθρώπους που μεταμορφώνονται σε λύκους συναντάμε και στην αρχαία ελληνική μυθολογία, αλλά χωρίς εμφανή σχέση με την Πανσέληνο. Ο Ηρόδοτος, για παράδειγμα, αναφέρει τους Νέουρι, μια φυλή στα βορειο-ανατολικά της Σκυθίας, που μεταμορφώνονταν όλοι σε λύκους μια φορά τον χρόνο για μερικές μέρες, και μετά ξαναέπαιρναν την ανθρώπινη μορφή τους. 



Για τον βουδισμό η Πανσέληνος και η νέα Σελήνη είναι περίοδοι ισχύος και πνευματικής δύναμης. Για τους Ινδιάνους είναι το φως του μεγάλου πνεύματος αλλά σε κάποιες φυλές η Σελήνη είναι μια μοχθηρή και κακοποιός δύναμη. Για τους Σουμέριους η νύχτα της πανσελήνου ήταν περίοδος προσευχής αγαλλίασης και θυσίας. 


Στη βόρεια Γερμανία και την Ισλανδία οι Hjuki και Bil είναι δύο νέοι που φαίνονται στη Σελήνη να κουβαλούν ένα φορτίο υδρόμελι. 

Οι «βιβλικά σκεπτόμενοι» τοποθέτησαν στον δίσκο της Σελήνης το πρόσωπο της «δακρυρροούσας Μαγδαληνής», ή του Ιούδα Ισκαριώτη. 

Η Σελήνη καταλαμβάνει σημαντική θέση στους μύθους, τις παραδόσεις και τις δοξασίες και του ελληνικού λαού. 

Γνωστές από αρχαιοτάτων χρόνων οι μάγισσες της Θεσσαλίας, αλλά και η Μαγεία της Κρήτης. Με τις νεράιδες και τα ξωτικά, όπως πίστευαν σε πολλές νησιωτικές περιοχές, να πλημμυρίζουν τη νύχτα της αυγουστιάτικης πανσελήνου τα δάση για να σκορπίσουν έρωτα σε ό,τι αγγίζουν με το ραβδί τους και να φεύγουν, λίγο προτού ξημερώσει.


Επιστημονική εξήγηση


Πανσέληνος ονομάζεται η σεληνιακή φάση κατά την οποία η Σελήνη, ο μοναδικός δορυφόρος της Γης, φαίνεται «πασιφαής», δηλαδή ολόκληρο το στραμμένο προς την Γη ημισφαίριό της φαίνεται ως ένας πλήρης φωτεινός κυκλικός δίσκος. Στη φάση της Πανσελήνου η Σελήνη διέρχεται κατά το μεσονύκτιο από τον μεσημβρινό του τόπου που παρατηρείται, δηλαδή 12 ώρες ακριβώς μετά τη διάβαση του Ήλιου από τον ίδιο μεσημβρινό. Συνεπώς την ώρα που ανατέλλει η Πανσέληνος δύει ο Ήλιος. Αυτό αποδεικνύει πως η Σελήνη στη φάση αυτή βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της Γης απ' ό,τι ο Ήλιος, και όταν τα τρία αυτά σώματα βρίσκονται πάνω στην ίδια ευθεία γραμμή, ή μάλλον όσο πλησιέστερα στη γραμμή αυτή είναι δυνατό. Στην αστρονομική «γλώσσα» λέμε ότι ο Ήλιος και η Σελήνη βρίσκονται σε συζυγία και πιο συγκεκριμένα σε αντίθεση. Σε αυτή τη χρονική στιγμή, όπως φαίνεται από τους παρατηρητές πάνω στη Γη, το ημισφαίριο του φεγγαριού που βλέπει τη Γη φωτίζεται πλήρως από τον Ήλιο και εμφανίζεται στρογγυλό. Κατά τη φάση της πανσελήνου, η σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, που δεν είναι ποτέ ορατή από τη Γη, είναι τελείως σκοτεινή (έχει νύχτα). Η πανσέληνος αποκαλείται στην κοινή γλώσσα ή στη λογοτεχνία και ολόγιομο φεγγάρι.

Επειδή ένας συνοδικός μήνας διαρκεί περίπου 29,53 γήινες ημέρες, η πανσέληνος «πέφτει» είτε τη 14η είτε τη 15η μέρα του σεληνιακού μήνα σε εκείνα τα ημερολόγια που αρχίζουν τον καινούργιο μήνα με τη φάση της Νέας Σελήνης.

Το ινδικό, το ταϋλανδικό, το εβραϊκό, το ισλαμικό, το θιβετιανό, το κελτικό και το παραδοσιακό κινεζικό ημερολόγιο βασίζονται όλα στις φάσεις της Σελήνης. Αλλά κανένα από αυτά δεν αρχίζει τους μήνες του με την πανσέληνο. Στο κινεζικό, το εβραϊκό, το ταϋλανδικό και κάποια ινδικά ημερολόγια, η πανσέληνος συμβαίνει πάντα στη μέση του μήνα (από όπου και η ονομασία «νέα σελήνη»).



Geopolitics Editorial Team 


geopolitics