Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2016

Κράμπους, ο μύθος του κακού Αϊ-Βασίλη της προ- χριστιανικής Κεντρικής Ευρώπης







27/11/16


Γράφει η Γιώτα Χουλιάρα

Η εορταστική περίοδος ξεκίνησε. Μαγαζιά, σπίτια και δρόμοι σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν στολιστεί και ζουν ήδη σε εορταστικούς ρυθμούς αναμένοντας τα δώρα των Χριστουγέννων και τον Άγιο Βασίλη, την αγαπημένη φιγούρα μικρών και μεγάλων να κάνει τις ευχές τους πραγματικότητα και να τους γεμίσει δώρα.


Τα Χριστούγεννα που γιορτάζουμε στις μέρες μας αντλούν την μαγική και εορταστική τους εικόνα από την γνωστή Χριστουγεννιάτικη Ιστορία του Κάρολου Ντίκενς αλλά πολλά από τα έθιμα της Κεντρικής κυρίως Ευρώπης έχουν τις ρίζες τους στην προχριστιανική εποχή.


Ένα απ΄αυτά είναι και το έθιμο του Κράμπους, του κακού Άγιου Βασίλη, που εορτάζεται σε όλη την Κεντρική Ευρώπη. Χαρακτηριστικός είναι ο εορτασμός που έλαβε χώρα το Σάββατο το βράδυ στην πόλη Hollabrunn της Αυστρίας όπως θα δείτε και στο βίντεο που ακολουθεί.




Ο Κράμπους είναι ένας δύστροπος, τραγοπόδαρος δαίμονας των παραδόσεων της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Ουγγαρίας και άλλων κεντροευρωπαϊκών χωρών. Κι ενώ εμείς έχουμε τους σκανδαλιάρηδες Καλικάτζαρους για αυτή τη δουλειά, οι βόρειες χώρες γύρω από τις Άλπεις κυρίως έχουν να φοβούνται το τρομερό και τερατώδη Κράμπους.

Η παγανιστική του μορφή, μισός τράγος και μισός δαίμονας θυμίζει πλάσματα και της ελληνικής μυθολογίας, όπως τους Σάτυρους ή τον Πάνα.Ο Κράμπους διαθέτει τεράστια κέρατα, μια μακριά γλώσσα, σκούρα μαλλιά και μυτερούς κυνόδοντες. Ο ρόλος του είναι να δέρνει ή ακόμη και να τρώει τα άτακτα παιδιά της χρονιάς που φεύγει. 


Πρωτοεμφανίζεται σε γραπτές αναφορές στην Γερμανική λαογραφία τον 17ο αιώνα, αλλά θεωρείται πολύ παλαιότερη παράδοση.

Η προέλευση αυτού του χριστουγεννιάτικου δαίμονα είναι τουλάχιστον μεσαιωνική. Σύμφωνα με τους μελετητές των μύθων ο Κράμπους προέρχεται από τις πλούσιες παραδόσεις των χωρών των κεντρικών και Άλπεων και χάνεται στα προ-χριστιανικά χρόνια. Τα αρχαία αυτά έθιμα επιβίωσαν στις αγροτικές περιοχές της Αυστρίας , της Ελβετίας, της Βαυαρίας, της Σλοβενίας, της δυτικής και τη βόρειας Κροατίας και της βορειοανατολικής Ιταλίας με τη μορφή του χορού, της τέχνης, της λιτανίας και των τελετών. Η πολυμορφία των παραδόσεων αυτών προκύπτει από την αμοιβαία απομόνωση των κοινοτήτων των Άλπεων. Στην περιοχή των Άλπεων, η σχέση μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και παγανισμού έχει έναν αμφίσημο δεσμό. Ενώ μερικά έθιμα επέζησαν μόνο στις απομακρυσμένες κοιλάδες απρόσιτες για την επιρροή της εκκλησίας, άλλα έθιμα ενεργά αφομοιώθηκαν με το πέρασμα των αιώνων. Υπό το φως της συρρίκνωση του αγροτικού πληθυσμού των Άλπεων, πολλά έθιμα έχουν εξελιχθεί σε πιο σύγχρονες ερμηνείες.




Το όνομα Κράμπους (ενίοτε και Γκράμπους) προέρχεται από τη γερμανική λέξη Krampen, που σημαίνει «νύχι» και σύμφωνα με τη συγγενική σκανδιναβική μυθολογία (οι πρόγονοι των Βίκινγκς είναι γερμανικά φύλα που μετανάστευσαν στη Σκανδιναβία) είναι ο γιος της Χελ, της βασίλισσας του Χέλχαϊμ, του Κάτω Κόσμου - του αντίστοιχου Ελληνικού Αδη.

Παραδοσιακά, οι νέοι άνδρες ντύνονται σαν τον Krampus στις δύο πρώτες εβδομάδες του Δεκεμβρίου, ιδιαίτερα το βράδυ της 5ης Δεκεμβρίου, παραμονή του Αγίου Νικολάου  και περιφέρονται στους δρόμους εκφοβίζοντας τα παιδιά και τις γυναίκες με σκουριασμένες αλυσίδες, μαστίγια και κουδούνια. Ο συμβολισμός  αυτός πιστεύεται ότι προέρχεται από τις ιστορίες των πνευμάτων σπιτιού, όπως τα kobolds (ξωτικά της γερμανικής λαογραφίας) ή τα ξωτικά .






Οι εκδοχές του παραμυθιού-θρύλου είναι πολλές,με επικρατέστερη αυτή που θέλει τον Κράμπους βοηθό του Αγ. Βασίλη. Ως αντιστάθμισμα στην καλοσύνη του Αϊ-Βασίλη - του αποκαλούμενου στις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης ως Santa Claus ή Santa Nicolas- που επιβράβευε τα καλά παιδιά με γλυκά, ο Κράμπους έκανε το αντίθετο: όποιο παιδί λόγω κακής διαγωγής δεν βρισκόταν στη λίστα του Αγ.Βασίλη, έμπαινε στη μαύρη λίστα. Ο Κράμπους το επισκεπτόταν, το έδενε με μια αλυσίδα, το έβαζε σε ένα σακί ή ένα καλάθι και το μετέφερε στο λημέρι του, στα έγκατα της Γης, όπου το τιμωρούσε δεόντως, ενώ αν πεινούσε ενδέχεται και να το καταβρόχθιζε. Σε μερικές γκραβούρες εποχής ο Κράμπους απεικονίζεται με μια σκάφη πλυσίματος στην πλάτη, ως μεταφορικό μέσο για τα άτακτα παιδιά.

Όπως αναφέρει η γερμανική λαογραφία, που ως επιστήμη είναι και αυτή τέκνο του γερμανικού ρομαντισμού του 19ου αιώνα, ο Κράμπους εμφανίζεται στις πόλεις τη νύχτα της 5ης Δεκεμβρίου, της παραμονής του Αγίου Νικολάου, γνωστή ως Krampusnacht (Κραμπουσνάχτ, η «Νύχτα του Κράμπους»). Βγαίνει προς αναζήτηση των άτακτων παιδιών. Στις 6 Δεκεμβρίου τα παιδιά θα πάνε στο τζάκι για να δουν αν η χριστουγεννιάτικη κάλτσα τους θα περιέχει κάποιο δώρο (που τους άφησε ο Άγιος Βασίλης - άρα ήταν «καλά παιδιά») ή ένα ξύλινο μπαστούνι μαζί με κάρβουνα (σημάδι πως πέρασε από το σπίτι ο Κράμπους, άρα ήταν «κακά παιδιά»).Σύμφωνα, επίσης,με την παράδοση ήταν τρομερός γυναικάς. Δεν τιμωρούσε μονάχα τα κακά παιδιά, αλλά ξελόγιαζε και τις γυναίκες κάθε σπιτιού.





Στην Αυστρία, στη Γερμανία, στην Ουγγαρία, στη Σλοβενία και στην Τσεχία, τηρώντας το έθιμο, σύγχρονοι Κράμπους ντύνονται με κοστούμια και μάσκες τράγου και τριγυρνούν στους δρόμους, χτυπώντας μικρούς και μεγάλους με ραβδιά. Αυτό είναι το λεγόμενο Krampuslauf (Κραμπουσλάουφ, κάτι σαν το γερμανικό αντίστοιχο του αγγλοσαξωνικού halloween). Επικρατεί ευθυμία και συχνά οι συμμετέχοντες - κυρίως άνδρες - παρασύρονται στη συνέχεια σε γερή κατανάλωση αλκοόλ.

Τα έθιμα γύρω από τον Κράμπους είχαν απαγορευθεί για πολλά χρόνια στην Αυστρία,κυρίως μετά τον Αυστριακό Εμφύλιο το 1934, από την Καθολική Εκκλησία. Και όλα αυτά σε μια χώρα που ως τα τέλη του 18ου αιώνα ο δαίμονας ήταν ιδιαιτέρως δημοφιλής, με τους Αυστριακούς να ανταλλάσσουν μεταξύ τους στις γιορτές τις λεγόμενες Κραμπουσκάρτεν (Krampuskarten) που είχαν σχέδια του Κράμπους να τρομοκρατεί μικρά παιδιά, αλλά και ποιήματα και χιουμοριστικούς στίχους γύρω από τον τραγοπόδαρο θεό των Χριστουγέννων.Η Καθολική εκκλησία,μάλιστα,μοίρασε ακόμη και εκπαιδευτικά φυλλάδια στα σχολεία για την διαβολική και αντιχριστιανική φύση του Κράμπους.


Τις τελευταίες δεκαετίες, πάντως, ο Κράμπους έχει επανέλθει δριμύτερος και είναι αρκετά δημοφιλής την περίοδο των Χριστουγέννων, κυρίως στην Κεντρική Ευρώπη. Οπως είναι αναμενόμενο, γύρω του έχει στηθεί ένα μεγάλο πανηγύρι εμπορικής εκμετάλλευσης του ονόματός του με πολλές χώρες να προσπαθούν να εμπορευματοποιήσουν την εικόνα του πουλώντας σοκολάτες, μικρά ειδώλια, στολές και κάθε είδους αξεσουάρ ενώ κυκλοφορούν και βιβλία, ταινίες και δίσκοι με τη σχετική θεματολογία.

Σύμφωνα με τους κοινωνικούς ανθρωπολόγους και τους θρησκειολόγους, το παγανιστικό αυτό «θηρίο» υποδηλώνει την ανάγκη των ανθρώπων να μην αποκοπούν από τη ζωώδη και σκοτεινή πλευρά τους, ακόμη και αυτές τις άγιες ημέρες των Χριστουγέννων, ενώ παραπέμπει ευθέως στη μανιχαϊστική αντίληψη του χωρισμού του κόσμου σε «καλό» (ο Αγιος Βασίλης) και «κακό» (ο Κράμπους), δύο δυνάμεις που βρίσκονται σε αιώνια αντιπαλότητα.


--------------------------------------------------------------------------------------



Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2016.

Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας.

geopolitics