Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2016

Κωνσταντίνος Υφαντής : Προσφυγικό: το πρόβλημά μας είναι κυρίως πολιτικό .


Συνέντευξη στην Αθηνά Αποστολίδη
Ο Κωνσταντίνος Υφαντής είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών ασφάλειας.

(Η συνέντευξη δημοσιεύεται στο περιοδικό Κοινωνική Επιθεώρηση τεύχος 21)


1.) Είναι κοινά αποδεκτό ότι αυτή τη στιγμή η μεγαλύτερη απειλή την παγκόσμια τάξη είναι η τρομοκρατία, με σημερινό εκφραστή της τον ISIS. Κατά η γνώμη σας πόσο καλά οχυρωμένα θεωρείτε ότι είναι τα Δυτικά κράτη -στόχοι του ISIS ;
Η ισλαμική τρομοκρατία είναι όντως μεγάλη απειλή. Αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση ασφάλειας για τις Δυτικές δημοκρατίες και όχι μόνο. Το ζήτημα όμως, στην ουσία του δεν είναι οι επιχειρησιακές δυνατότητες οργανώσεων όπως το Ισλαμικό Κράτος και τα πλήγματα που μπορούν να επιφέρουν στις δυτικές κοινωνίες αλλά οι συνέπειες τους στην ευρύτερη στρατηγική σταθερότητα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι – όπως είναι τώρα τα πράγματα – ακόμη και το πιο επώδυνο τρομοκρατικό χτύπημα στην καρδιά μια Ευρωπαϊκής μητρόπολης, όπως το Παρίσι ή οι Βρυξέλλες, δεν είναι ικανό να αποσταθεροποιήσει την λειτουργία των κοινωνιών μας και την φυσιογνωμία των δημοκρατικών θεσμών. Σίγουρα, έχει επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών και σε κάποιες περιπτώσεις είναι δυνατόν να αμβλύνει τα δημοκρατικά αντανακλαστικά μέρους των κοινωνιών μας σε ξενοφοβικά και ρατσιστικά καλέσματα, αλλά οι φιλελεύθερες δημοκρατίες έχουν σημαντικές αντιστάσεις. Το πρόβλημα έγκειται στην δυνατότητα των τρομοκρατών να αποσταθεροποιήσουν πλήρως κράτη όπως αυτά της Μέσης Ανατολής και έτσι να απειλήσουν την περιφερειακή ειρήνη. Η εμπλοκή – αναπόφευκτη εν πολλοίς – δυτικών δυνάμεων σε περιφερειακές συγκρούσεις μπορεί να οδηγήσουν σε κλιμάκωση την εγγενή καχυποψία μεταξύ πχ. ΗΠΑ και Ρωσίας, ενώ την ίδια στιγμή παράγουν ανταγωνισμούς μεταξύ περιφερειακών παραγόντων, όπως η Σαουδική Αραβία και το Ιράν και οξύνουν την ανασφάλεια σε πάλαι ποτέ πυλώνες προβλεψιμότητας, όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία. Εκεί κατά την γνώμη μου ελλοχεύει ο κίνδυνος κρίσεις όπως ο Συριακός εμφύλιος να μετεξελιχθούν σε διακρατικές συγκρούσεις.



2.)Τα τελευταία 15 χρόνια οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους έχουν κηρύξει το λεγόμενο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας , παρά τις όποιες επιτυχίες όμως, οι τρομοκράτες βρίσκουν τον τρόπο να προσαρμόζονται. Θεωρείτε πως η τρομοκρατία, λόγω της φύσης της, είναι αδύνατον να εξαλειφθεί;

Η σχετική αποτυχία των ΗΠΑ να εξαλείψουν τις απειλές αυτές εντοπίζεται σαφώς στο γεγονός ότι η Ισλαμική τρομοκρατία εκ φύσεως δεν μπορεί ποτέ να ηττηθεί οριστικά μόνο με την χρήση στρατιωτικής ισχύος. Οπωσδήποτε, η στρατιωτική καταστολή είναι απαραίτητη. Διαφωνώ πλήρως με όσους ισχυρίζονται ότι η δυτική στρατιωτική εμπλοκή στο έδαφος κάνει τα πράγματα χειρότερα. Εκτός αν κάποιος θεωρεί ότι η επικράτηση του Ισλαμικού Κράτους στην Συρία και στο Ιράκ – ενδεχομένως αναπόφευκτη χωρίς την εμπλοκή της Ρωσίας και των ΗΠΑ – θα συνιστούσε και το τέλος της κρίσης και της αιματοχυσίας. Νομίζω ότι μια τέτοια θέση δεν αντέχει σε καμία σοβαρή ανάλυση των ιστορικών, πολιτικών και κοινωνικών δεδομένων της περιοχής. Αντίθετα, μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε μια συνολική έκρηξη την οποία η Δύση θα αναγκαζόταν να αντιμετωπίσει αργότερα με πολύ χειρότερους πολιτικούς και στρατιωτικούς όρους.


3.)Σε πρακτικό επίπεδο υπάρχουν πιστεύετε περιθώρια διαφορετικών επιλογών και δράσεων από την πλευρά της Δύσης για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικότερα η τρομοκρατία;

Είτε μας αρέσει είτε όχι – και μπορώ να καταλάβω τις ενστάσεις που προέρχονται από μια ιδεολογική απόρριψη της χρήσης στρατιωτικής ισχύος – τρομοκρατικές οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος δεν έχουν καμία πρόθεση να σταματήσουν την δράση τους ακόμη και αν η Δύση αποχωρούσε από το πολιτικό και στρατιωτικό πεδίο αυτών των χωρών. Ο κατευνασμός δεν είναι λύση. Η διαπίστωσή μου, σε καμία περίπτωση, δεν παραγράφει τα πολύ σημαντικά λάθη που έχουν γίνει από τις Δυτικές δυνάμεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή με τελευταίο την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ. Αυτό που χρειάζεται, παράλληλα με την στρατιωτική ανάσχεση των τρομοκρατών, είναι η συγκρότηση πλειοψηφιών στη βάση της ειρηνικής συνύπαρξης των διαφορετικών εθνοτικών ομάδων και θρησκευτικών κοινοτήτων. Δεν είναι εύκολο και δεν είμαι αισιόδοξος ότι είναι δυνατόν να γίνει στο ορατό μέλλον. Η ύπαρξη τζιχαντιστών που δεν έχουν καμία αναστολή στο να εξοντώνουν μαζικά αθώους στο όνομα μιας μεταφυσικής αντίληψης μιας ισλαμικής τάξης δεν αφήνει σημαντικά περιθώρια αισιοδοξίας. Η φτώχεια και η υπανάπτυξη είναι μια σοβαρή αιτία, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι οι ηγεσίες αυτών των οργανώσεων κάθε άλλο παρά ανήκουν σε καταπιεσμένες οικονομικά κατηγορίες. Το πρόβλημα δεν είναι τόσο οι δυνατότητες στρατολόγησης εξαιτίας των κακών οικονομικών συνθηκών – άλλωστε αριθμητικά δεν είναι πολλοί – αλλά η χωρίς όριο χρήση βίας, μεταφυσικά νομιμοποιημένης.


4.)Υπήρξαμε θεατές τα τελευταία χρόνια σε μεγάλες αλλαγές που έλαβαν χώρα στα περισσότερα κράτη της Ν.Α Μεσογείου . Πώς βλέπετε τις ισορροπίες σήμερα στην ευαίσθητη αυτή περιοχή, με βάση τις σημερινές κυβερνήσεις στις χώρες αυτές και τα εσωτερικά τους προβλήματα;


Υποθέτω αναφέρεστε στην λεγόμενη Αραβική Άνοιξη. Στο βαθμό που τα κινήματα αυτά ήταν αυθόρμητα – και σε πολλές περιπτώσεις ήταν – εξέφρασαν αιτήματα για περισσότερη δημοκρατία και πλουραλισμό και αποκάλυψαν κάτι που ήδη ξέραμε, δηλαδή, ότι τα κοσμικά αλλά αυταρχικά και διεφθαρμένα καθεστώτα που διαχειρίστηκαν τις τύχες των Αραβικών κρατών μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο απέτυχαν να δημιουργήσουν ανοιχτές κοινωνίες, να μειώσουν τις ανισότητες και να δώσουν στο μεγαλύτερο μέρος αυτών των κοινωνιών ένα συνεκτικό όραμα προοπτικής και προόδου. Προφανώς και δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες. Σε χώρες όπως η Τυνησία τα πράγματα επιτρέπουν μια συγκρατημένη αισιοδοξία. Στην Αίγυπτο, την παραδοσιακή ηγέτιδα δύναμη του Αραβικού κόσμου, οι εξελίξεις είναι εξαιρετικά εύθραυστες και στον βαθμό που η οικονομία δεν δείχνει σημάδια ανάπτυξης το μέλλον είναι αβέβαιο. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, το πλέον σημαντικό είναι ο στρατηγικός ανταγωνισμός μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας. Αν ξεφύγει από κάθε έλεγχο, η πιθανότητα ευρύτερης αποσταθεροποίησης είναι μεγάλη. Ας μην ξεχνάμε ότι οι παλαιές σταθερές – Αίγυπτος και Τουρκία - της περιοχής σχεδόν δεν υφίστανται ως τέτοιες υπό την έννοια ότι δεν μπορούν πια να ελέγξουν τις περιφερειακές εξελίξεις και ισορροπίες.


5.)Όσον αφορά την Τουρκία πιστεύετε πως τελικώς θα καταβάλει προσπάθειες προσαρμογής και εντάξεως στην Δύση – ΕΕ , αποτελώντας ακόμα και την αιχμή του δόρατος για τη Δύση στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας ή θα παίξει ένα ρόλο διεθνούς ταραξία αποτελώντας κομμάτι του προβλήματος;
Η Τουρκία για πολύ καιρό εγκλωβίστηκε σε ένα γεωπολιτικό και πολιτισμικό όραμα αναβίωσης της οθωμανικής τάξης στην περιοχή. Το περίφημο δόγμα Νταβούτογλου βασίστηκε σε μια ιστορική ερμηνεία που θεώρησε τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου όπως αυτός διαμορφώθηκε σταδιακά μετά το 1916 ως μια βίαιη διακοπή της ιστορίας και ότι το θεμελιώδες στοιχείο της περιφερειακής τάξης δεν μπορούσε να είναι ο αραβικός εθνικισμός που κατακερμάτισε την περιοχή αλλά το Ισλάμ. Σε αυτό το πλαίσιο η Τουρκία, χωρίς να επιδιώκει την αναβίωση της Οθωμανικής κυριαρχίας, υποστήριξε Ισλαμικές πολιτικές δυνάμεις όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Έτσι έγινε μέρος του προβλήματος και απώλεσε την καλή μαρτυρία που απολάβανε μέχρι τότε από τα Αραβικά καθεστώτα. Το ζήτημα της ένταξης στη ΕΕ έχει από καιρό πάψει να αποτελεί προτεραιότητα για τη ν κυβερνητική πλειοψηφία. Σε αυτό βέβαια σημαντικότατη ευθύνη έχει η ΕΕ η οποία με δηλώσεις πολλών κυβερνήσεων έκλεισε την πόρτα της συμμετοχής.


6.)Ίσως το μεγαλύτερο ανθρωπιστικό πρόβλημα της εποχής μας είναι οι συνεχώς αυξανόμενες προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές από πληγέντα από τον πόλεμο κράτη , προς κράτη της Ευρώπης. Πόσο αποτελεσματικά χειρίζεται η ΕΕ το πρόβλημα αυτό σήμερα και πόσο προετοιμασμένη είναι να το αντιμετωπίσει στο μέλλον;


Οι προσφυγικές ροές αποτελούν τεράστιο πρόβλημα. Το ζήτημα δεν είναι αν η Ευρώπη έχει την δυνατότητα να περιθάλψει και εν τέλει να προσφέρει σε απελπισμένους ανθρώπους ελπίδα επιβίωσης και προόδου. Το πρόβλημα είναι οι πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις που οξύνονται από λαϊκιστικές και αντιδημοκρατικές δυνάμεις που επενδύουν στον φόβο κοινωνικών ομάδων που έχουν πληγεί από την οικονομική κρίση στη Ευρώπη. Το πρόβλημά μας, λοιπόν, είναι κυρίως πολιτικό. Θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε όπως αρμόζει σε φιλελεύθερες, ανοιχτές δημοκρατικές κοινωνίες; Θέλω να είμαι αισιόδοξος και γιατί η πραγματικότητα το επιβάλλει. Σε ότι αφορά στην Ελλάδα ένα πρώτο βήμα θα ήταν να σταματήσουμε να κατηγορούμε την Γερμανία η οποία έχει ήδη απορροφήσει πάνω από 800.000 πρόσφυγες και μετανάστες από αυτούς που εμείς αφήναμε να «λιάζονται». Όταν εμείς εδώ δίνουμε ποσοστά 7-8% σε ένα νεοναζιστικό κόμμα και η κυβέρνησή μας είναι είναι συνονθύλευμα νεοσταλινικών και ακροδεξιών καλό θα ήταν να κοιτάξουμε στον καθρέφτη πριν κουνήσουμε το δάχτυλο στους άλλους. 


---------------------------------------------------------------------------------------

Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2016.

Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας.


geopolitics