6/3/17

Η γεωπολιτική τα προϊστορικά χρόνια.Ο μύθος του Θησέα, Ανάλυση των αντιμαχόμενων πλευρών του Αιγαίου Πολέμου







Γράφει ο Γεώργιος Αϊβαλιώτης
Αναλυτής γεωστρατηγικής και γεωπολιτικής ασφάλειας


Διαβάστε επίσης: Η γεωπολιτική τα προϊστορικά χρόνια: Ο μύθος του Θησέα. Η προέλευση του ήρωα.


Ο Αιγέας από την άλλη κατέφυγε στο μαντείο των Δελφών, προκειμένου να βρει λύση στο πρόβλημα διαδοχής που είχε ο οίκος του. Το σημείο αυτό είναι αρχικά δυσνόητο στο μύθο, αφού ο Αιγέας φαίνεται πως διέθετε γιο, τον Μήδο, από το γάμο του με τη Μήδεια. Η Μήδεια όμως δεν είναι ένα τυχαίο πρόσωπο, αφού είναι αδελφή της συζύγου του Μίνωα, Πασιφάης. Ουσιαστικά λοιπόν το ερώτημα του Αιγέα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αφήσει ένα διάδοχο στην Αθήνα, αλλά η αναζήτηση τρόπου απόταξης του ζυγού μίας ειδεχθούς συμφωνίας με τους Μίνωες, οι οποίοι ήλεγχαν «μέσω της Μήδειας» την εξουσία στην Αθήνα. Αυτός ο τρόπος συμβολίζεται με την αναζήτηση ενός αρσενικού απογόνου, δηλαδή ενός πρόμαχου που θα υπερασπιστεί την Αθήνα και θα λάβει την τύχη της στα χέρια του.



Αυτό εξηγείται και από το γεγονός ότι η Μήδεια δεν εμφανίζεται μόνη της, συμβολίζοντας απλά την εξουσία, αλλά διαθέτει και έναν γιο το Μήδο. Από τη στιγμή που η Μήδεια-εξουσία είναι αδελφή με την Πασιφάη-εξουσία ο Μήδος είναι ανιψιός της βασιλικής οικογένειας της Κρήτης κι επομένως συμοβλίζει τη διάδοχη κατάσταση για τον οίκο του Αιγέα, δηλαδή τη μελλοντική ανάληψη της εξουσίας των Αθηνών από έναν άρχοντα φίλα προσκείμενο προς τη μινωική Κρήτη.



Έτσι διαφαίνεται, όχι μόνο η ανάγκη του Αιγέα να βρεθεί μία λύση για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας των Αθηνών, αλλά και άλλες λεπτομέρειες του μύθου, που φωτίζουν την ιμπεριαλιστική επέκταση της Μινωικής Κρήτης στο Αιγαίο. Ο υιός του Μίνωα, Ανδρόγεω, σύμφωνα με το μύθο, είχε αναπτύξει φιλικές σχέσεις με τους Παλλαντίδες, ανίψια του Αιγέα, τα οποία ζητούσαν να σφετεριστούν το θρόνο. Εδώ ίσως εξηγείται και η αναφορά του μύθου στο προχωρημένο της ηλικίας του Αιγέα και την αδυναμία του να κάνει ένα παιδί, δηλαδή ένα διάδοχο.

Το πρόβλημα διαδοχής στον οίκο του Αιγέα αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης από τον αυλικό του κύκλο και συμβολίζει την εύθραυστη εξουσία του Αιγέα η οποία αμφισβητείται. Η αμφισβήτηση αυτή αφήνει περιθώρια που οι Μίνωες, ως υπερδύναμη και διαμορφωτές των καταστάσεων στον Ελλαδικό χώρο, θέλουν να εκμεταλλευτούν προς συμφέρον τους. Η άμεση ανατροπή του Αιγέα, μπορεί να επιφέρει σημαντικότερα και ταχύτερα αποτελέσματα, από την αναμονή της φυσικής ολοκλήρωσης της εξουσίας του οίκου του, γεγονός που οι αδημονούντες κρητικοί ήθελαν να εξασφαλίσουν και φαινόταν με την κύκλωση των Αθηνών με δυνάμεις τους.

Αρχικά ο κλοιός δημιουργήθηκε από τη συμμαχία Μινώων και Μεγάρων, όπως θα δούμε και στην εξέλιξη του μύθου. Κατά δεύτερον ο μύθος αναφέρει τον Μαραθώνιο ταύρο, ένα μυθικό πλάσμα, που είχε φέρει ο Ηρακλής από την Κρήτη, επειδή ήθελε ο Μίνωας να τον ξεφορτωθεί, ελέω της απιστίας της γυναίκας του, Πασιφάης και του καρπού του έρωτά της με το Μαραθώνιο ταύρο, του Μινώταυρου. Πρόκειται ξεκάθαρα για έναν συμβολισμό, αφού ο ταύρος είναι το σύμβολο της μινωικής Κρήτης και ο Μαραθώνιος ταύρος, που ήρθε από τη Λακωνία και εγκαταστάθηκε στο Μαραθώνα δείχνει ένα εκστρατευτικό-αποικιακό σώμα που απέστειλε ο βασιλιάς Μίνωας, προκειμένου να αποκτήσει τον έλεγχο των ακτών του Αιγαίου και να φτιάξει τη δική του κλειστή λίμνη. Ο Ηρακλής χρησιμοποιείται σε αυτό το σημείο προκειμένου να διαφανεί η δύναμη του μυθικού πλάσματος (εκστρατευτικού σώματος) που μόνο ένας Ηρακλής θα μπορούσε να δαμάσει.

Δεν αποκλείεται, προκειμένου να αποκρυφτεί η απιστία μία βασίλισσας με κάποιον που δε διέθετε βασιλικό αίμα, ο Μαραθώνιος ταύρος να είναι σύμβολο στο μύθο ενός στρατηγού των Μινώων, τον οποίο ο βασιλιάς έστειλε μακριά από το νησί του για να κατευνάσει τις όποιες ιστορίες και σχολιασμούς θα επικρατούσαν στους διαδρόμους του παλατιού. Την ίδια στιγμή ο πολυμήχανος βασιλιάς έχει επιτύχει, όχι μόνο να ξεφορτωθεί ένα σκάνδαλο, αλλά να επεκτείνει την εξουσία του στην Πελοπόννησο, να συμμαχήσει με τα Μέγαρα, ένα σημαντικό βασίλειο της εποχής και να εγκαταστήσει ένα εκστρατευτικό σώμα (ομάδα αρχόντων εξοπλισμένων με χάλκινα όπλα) στο Μαραθώνα, το οποίο ουσιαστικά επιβλέπει τον Αιγέα και τη διαδικασία μετάβασης της εξουσίας στο Μήδο.

Η Αθήνα είναι περικυκλωμένη και αυτό ενισχύει ακόμα περισσότερο την αντίδραση διαφόρων Δήμων, με τη βοήθεια και του λαού, εναντίον της ασθενούς (εξού και γέροντας) εξουσίας του Αιγέα, η οποία οδήγησε και σε μία ατιμωτική συμφωνία παράδοσης της εξουσίας των Αθηνών, μετά τον θάνατο του βασιλιά, στους Μίνωες. Οι Παλλαντίδες, έρχονται να ολοκληρώσουν τον κλοιό γύρω από τον οίκο του Αιγέα. Ήταν εγκατεστημένοι στην Παλλήνη και μία ενδεχόμενη συμμαχία με τους Μίνωες μπορούσε να ανατρέψει την πολιτική κατάσταση σε μία ισχυρή αντίπαλό τους στο Αιγαίο. Άλλωστε το παράδειγμα των Σκυλλαίων δείχνει πως αυτή είναι μία προσφιλής τακτική για τον Μίνωα.

Επανερχόμενοι στον Αιγέα και την αναζήτηση λύσης στην διατήρηση της ανεξαρτησίας των Αθηνών, βλέπουμε πως ο βασιλιάς καταφεύγει στο σύμβουλο των πόλεων-κρατών, το μαντείο των Δελφών. Ο χρησμός που παίρνει αποτελεί μία σοβαρή προειδοποίηση που ο Αιγέας δε λαμβάνει υπόψιν: «Αιγέα, πρόσεχε! Μην ανοίξεις το λαιμό του ασκού με το κρασί πριν επιστρέψεις στην Αθήνα». Ο ίδιος λέγεται πως δεν κατάλαβε το χρησμό, ωστόσο η γεωπολιτική κατάσταση που προαναφέρθηκε δείχνει πως ο Αιγέας είχε λάβει την απόφασή του και τόλμησε να παρακούσει το μαντείο.



Στη διαδρομή προς την Αθήνα ζήτησε βοήθεια από το φίλο του Πιτθέα, ο οποίος είχε εξασφαλίσει τη νότια επικράτεια της Αττικής, μέσω των δύο ανιψιών του που είχαν εκστρατεύσει και ιδρύσει δύο πόλεις, τα Σπάτα και την Ανάβυσσο. Ο Πιτθέας, σύμφωνα με το μύθο κατάλαβε αμέσως το χρησμό και μέθυσε τον Αιγέα (ο οποίος παρακούει εμφανώς τον χρησμό). Το «μεθύσι» σε αυτό το σημείο είναι τα λόγια του πολύ καλού ρήτορα Πιτθέα, που πείθει τον Αιγέα σε μία από κοινού συμμαχία για την ανατροπή της μινωικής εξουσίας στο Αιγαίο. Τη νύχτα ο Πιτθέας βάζει την κόρη του Αίθρα να κοιμηθεί πλάι στον Αιγέα και το πρωί τον κατηγορεί για την πράξη του, την οποία φαίνεται πως δεν συνειδητοποίησε, «μεθυσμένος» από τα λόγια του βασιλιά της Τροιζήνας. Ο Αιγέας συμφωνεί να αποκαταστήσει την Αίθρα, την οποία δεν παντρεύεται (κάτι τέτοιο θα μεταφραζόταν ως απόκτηση της εξουσίας της Τροιζήνας), αντιθέτως δηλώνει πως αν γεννηθεί γιος θα τον αποδεχτεί εφόσον έρθει στην Αθήνα, ως δικό του τέκνο (δείγμα παράδοσης της εξουσίας στην Τροιζήνα, μία εφάμιλλη συμφωνία με αυτή που φαίνεται πως υπάρχει ήδη με τη μινωική Κρήτη). Ως σημάδι αναγνώρισης άφησε το σπαθί του με λαβή από ελεφαντόδοντο και τα χρυσά του σανδάλια, κάτω από το βράχο-βωμό του Σθένιου Διός.










Στη συνέχεια του μύθου βλέπουμε πως ο Ανδρόγεω, που όπως προαναφέρθηκε διέθετε άριστες σχέσεις με τους Παλλαντίδες, ταξιδεύει στην Αθήνα, προκειμένου να συμμετάσχει σε αγώνες που διοργάνωσαν οι Αθηναίοι. Αυτοί οι αγώνες θεωρούνται προάγγελοι των Ολυμπιακών Αγώνων και διέθεταν τα ίδια ιερά χαρακτηριστικά, ήτοι οι προσκεκλημένοι αθλητές έχαιραν του σεβασμού, της προστασίας και της φιλοξενίας της οικοδέσποινας πόλης. Σύμφωνα με το μύθο ο Αιγέας φοβήθηκε ότι ο Ανδρόγεω είχε έρθει με αφορμή τους αγώνες, προκειμένου να οργανώσει κίνημα ανατροπής του από τους Παλλαντίδες. Έτσι σκέφτηκε πονηρά και ζήτησε από τον Ανδρόγεω έναν άθλο, στα πλαίσια των αγώνων: να σκοτώσει το Μαραθώνιο ταύρο.

Η ανάθεση προς τον Ανδρόγεω, από τον Αιγέα, της εξόντωσης του Μαραθώνιου ταύρου, δείχνει πως η Αθήνα απαίτησε από τον πρίγκιπα και νόμιμο διάδοχο του θρόνου του Μίνωα, την απόσυρση των αρχόντων του Μαραθώνα, οι οποίοι προφανώς και λειτουργούσαν φοροεισπρακτικά απέναντι σε μία κρίσιμη περιοχή για την οικονομία της πόλης.

Ο Ανδρόγεω επιχείρησε να σκοτώσει το Μαραθώνιο ταύρο, ωστόσο απέτυχε και μάλιστα σκοτώθηκε στην προσπάθειά του αυτή. Η μετάφραση εδώ δείχνει πως ο Ανδρόγεω αναγκάστηκε να συμφωνήσει με την απαίτηση του Αιγέα, ελέω και της συμφωνίας της Κρήτης με την Αθήνα, να συνετίσει τους άρχοντες της μινωικής Κρήτης, οι οποίοι είχαν δημιουργήσει μία αποικία στο Μαραθώνα, ωστόσο όπως συμβαίνει σε αρκετές περιπτώσεις στην ελληνική ιστορία, οι αποικίες αμφισβητούσαν αρκετά σύντομα την εξουσία της μητρόπολης, από την οποία προέρχονταν. Ο εξαναγκασμός φαίνεται από το γεγονός ότι ουσιαστικά ο Ανδρόγεω ήρθε για να συνεννοηθεί με τους Παλλαντίδες την ανατροπή του Αιγέα και ο Αθηναίος βασιλιάς, λόγω του φόβου αυτού, ζήτησε από τον Ανδρόγεω να αποδείξει τη φιλία της μινωικής Κρήτης και την πίστη της στη συμμαχία τους.

Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο της ανάλυσής μας είναι ότι ο Μίνωας έχει προκρίνει για διάδοχό του τον Ανδρόγεω, χωρίς όμως αυτό να είναι απαραίτητα σύμφωνο με τη γνώμη της Πασιφάης (μινωικής αυλής). Η ίδια έχει απατήσει το Μίνωα με τον Μαραθώνιο ταύρο και ίσως προκρίνει ως διάδοχο του Μίνωα το Μινώταυρο, επίσης γιο της. Το γεγονός ότι στην Αθήνα η πολιτική κατάσταση ελέγχεται από την αδελφή της Πασιφάης, Μήδεια, ενδέχεται να αναδεικνύει μία ίντριγκα, δηλαδή μία συμφωνία μεταξύ των πραγματικών κέντρων εξουσίας, κατά την οποία η Μήδεια (αντιπροσωπεία των Μινώων) παρασέρνει τον Αιγέα να αναθέσει στον Ανδρόγεω μία αποστολή -που απορρέει από τα συμφωνηθέντα με την μινωική Κρήτη- η οποία οδηγεί στη δολοφονία του πρίγκιπα.

Στη μονομαχία που ακολούθησε, όπως έχει εξηγηθεί πως συνέβαινε την εποχή του χαλκού, ο Ανδρόγεω φονεύθηκε από τον εραστή της Πασιφάης, ήτοι τον εραστή της εξουσίας της μινωικής Κρήτης. Παρόλα ταύτα το σημαντικό στοιχείο είναι πως το εγχείρημα της καταστολής των Μινώων του Μαραθώνα οφείλεται σε εντολές του Αιγέα, ο οποίος και θεωρείται υπεύθυνος, επομένως ο πληγωμένος Μίνωας ζητά την εκδίκησή του από την Αθήνα.

Ο Μίνωας εκστρατεύει ο ίδιος εναντίον των Αθηνών και αποβιβάζεται στα Μέγαρα που ήδη έχει καταλάβει. Οι Αθηναίοι φοβήθηκαν τόσο την υπερδύναμη Κρήτη που έτρεξαν στο «διαιτητικό δικαστήριο» της Ελλάδος, το Μαντείο των Δελφών, για να συμβουλευτούν πώς να γλιτώσουν την καταστροφή. Ο χρησμός που δόθηκε δικαίωσε τις απαιτήσεις του Μίνωα για την απόδοση στην Κρήτη 7 θυγατέρων και 7 υιών από τις καλύτερες οικογένειες των Αθηνών κάθε 9 χρόνια, δηλαδή κάθε μία γενιά.

Η τιμωρία των Αθηνών από το μαντείο δεν είναι τυχαία και χαρακτηρίζεται ειδεχθής. Πρόκειται αρχικά για μία τιμωρία παραδειγματισμού για την ανυπακοή των Αθηνών προς τις επιταγές του Μαντείου των Δελφών. Κατά δεύτερον ο αριθμός 7, αποτελεί σύνηθες νούμερο στη μυθολογία και την αρχαία φιλοσοφία, στο οποίο αποδίδονται διάφορες ιδιότητες. Πάντως στο εν λόγω σημείο δύναται να σημαίνει την απόδοση του πλούτου των Αθηνών, ως φόρο υποτέλειας, αφού τα γνωστά μέταλλα της αρχαιότητας ήταν 7 ήτοι: χρυσός, χαλκός, μόλυβδος, κασσίτερος, υδράργυρος, ασήμι, σίδηρος (η χρήση του αριθμού μπορεί να είναι μεταγενέστερη και σε αυτή την περίπτωση θεωρείται πως έχουμε μία εκδοχή του μύθου της πρώιμης εποχής του σιδήρου). Τέλος η χρήση γιων και θυγατέρων οι οποίοι δίνονται ως όμηροι κάθε 9 χρόνια, δείχνει πως η μινωική Κρήτη προχώρησε στην επιτάχυνση της υλοποίησης του σχεδίου της, ήτοι την αφαίρεση από την Αθήνα κάθε υποψήφιου για την ανάληψη της ηγεσίας της πόλης και την πτώση αυτής στην μινωική ηγεμονία.

Ο Θησέας με την ενηλικίωσή του στα 16 έτη του πήγε στο βωμό του Σθένιου Διός, όπου ο Αιγέας είχε θάψει το σπαθί και τα σανδάλια του και τα πήρε ώστε να αποδείξει την ταυτότητά του. Αποτελεί τον πρώτο άθλο του, μιας και ήταν αδύνατο για κάποιο θνητό να σηκώσει το βράχο. Η εξήγηση του μύθου δείχνει πως τα χρυσά σανδάλια δείχνουν την εξουσία και τη θέση του Αιγέα. Το γεγονός ότι ο Θησέας τα φοράει δείχνει πως η μοίρα του είναι να ακολουθήσει τα βήματα του βασιλιά της Αθήνας, στη θέση του τελευταίου, δηλαδή να αποτελέσει τον πρόμαχο των Αθηνών, το ρόλο που ο Αιγέας, λόγω ηλικίας-αδυναμίας δε μπορεί να επιτελέσει. Το σπαθί δείχνει την αμυντική συμφωνία μεταξύ Τροιζήνας και Αθήνας εναντίον των Μινώων, ενώ η λαβή από ελεφαντόδοντο αποτελεί σύμβολο των Πελοπιδών οι οποίοι θα κρατήσουν την αρχηγεία της εκστρατείας (ο Πέλοπας διέθετε ώμο από ελεφαντόδοντο, τον οποίο τοποθέτησαν οι θεοί, προς αντικατάσταση του κομματιού που έλειπε, όταν τον είχε προσφέρει ο πατέρας του στους θεούς σύμφωνα με το μύθο που προαναφέρθηκε).

Η επιλογή μίας πολύπλοκης διαδικασίας για την αναγνώριση του Θησέα ως διαδόχου των Αθηνών και πρόμαχου οφείλεται στο γεγονός πως η εξουσία του Αιγέα απειλείται από τους Παλλαντίδες, οι οποίοι ζητούν να σφετεριστούν την εξουσία. Σε περίπτωση αποκάλυψης της συμφωνίας-συμμαχίας Αιγέα και Πιτθέα υπάρχει η περίπτωση είτε της πρόωρης ανατροπής του Αιγέα, όπως είχε γίνει και με τον πατέρα του, είτε της εκστρατείας των Μινώων που θα θορυβούντο από το γεγονός και διέθεταν ήδη ένα εκστρατευτικό σώμα ελέγχου της Αθήνας στο Μαραθώνα.

Μία τέτοια συμφωνία δε θα μπορούσε παρά να γίνει σε έναν ιερό χώρο της περιοχής και αυτός δε θα μπορούσε να είναι άλλος από το βωμό του Σθένιου Διός, τον οποίο λάτρευαν οι Πελοπίδες. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η πολιούχος της Αθήνας λατρεύεται και στην Τροιζήνα και μάλιστα η μητέρα του Θησέα, Αίθρα, είναι ιέρειά της, κατά τη συνήθεια της εποχής, όπως φαίνεται, οι γυναίκες του βασιλικού οίκου να κατέχουν την ιερατική εξουσία. Την ίδια στιγμή ο Θησέας θεωρείται ημίθεος, ο οποίος κατάγεται από τον Ποσειδώνα, σύμβολο της γνώσης των Καλαβρών επί της ναυσιπλοΐας.

Έχοντας την υποστήριξη των θεών ο Θησέας αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας έναν αριθμό άθλων, ως νέος Ηρακλής. Σημαντικό στοιχείο είναι πως ο Θησέας ξεκινάει το ταξίδι του για την Αθήνα, οδικώς κι όχι ακτοπλοϊκώς, όπως τον συμβούλεψαν οι δικοί του, προκειμένου να έχει ένα πιο ασφαλές ταξίδι. Αυτό μας δείχνει ότι η δύναμη των δύο βασιλείων αμφισβητείται με αποτέλεσμα διάφορα βασίλεια ή ένοπλες ομάδες που έχουν εγκατασταθεί στο δρόμο τους να απαγορεύουν τις οποιεσδήποτε συναλλαγές μεταξύ των. Ο Θησέας γνωρίζει πως μία εκστρατεία εναντίον της πανίσχυρης Κρήτης είναι αδύνατη αν δεν εξασφαλίσει πρώτα τα νώτα του εκκαθαρίζοντας την περιοχή μεταξύ Τροιζήνας και Αθηνών.

Αυτό δε σημαίνει πως όλοι οι άθλοι του Θησέα αποτελούν μάχες, προς απογοήτευση ίσως ορισμένων αναγνωστών. Στην προϊστορική εποχή η καταπολέμηση μίας ασθένειας από έναν ηγέτη θεωρείτο πράξη υπερφυσική, που ξέφευγε από τις γνώσεις του μέσου όρου των πολιτών. Η θεραπεία ασθενειών από τον Θησέα, προκειμένου να κερδίσει τους τοπικούς πληθυσμούς και να τον στηρίξουν στον αγώνα του θα μπορούσε να αποδοθεί από τον μυθοπλάστη ως υπερφυσικό κατόρθωμα, το οποίο η κοινή λογική με τις τότε προσλαμβάνουσες δε μπορούσε να εξηγήσει. Εδώ θα προσθέσω ότι την εποχή που ο Μίνωας ήρθε στα Μέγαρα και απείλησε την Αθήνα επήλθε φοβερή ξηρασία και ασθένειες που ερμηνεύτηκαν ως θεϊκό σημάδι. Είναι λογικό λοιπόν οι άθλοι του Θησέα να είναι ένας συνδυασμός ανδραγαθημάτων, αλλά και διοικητικής μέριμνας.


Τέλος Δεύτερου Μέρους...




==========================================

 Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2017.


 Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας