Πέμπτη, 2 Μαρτίου 2017

Η αντικατάσταση του χρήσιμου ηλιθίου της γεωπολιτικής: Η ιστορία και ανάλυση του πολωνικού δόγματος





Γράφει ο Πολυδεύκης
Ειδικός Συνεργάτης του Geopolitics and Daily News


Διαβάστε επίσης: Η αντικατάσταση του χρήσιμου ηλιθίου της γεωπολιτικής: Η αμερικανική δημιουργία του ανατολικού μετώπου



Ο «Σκοτεινός Καρδινάλιος»

Ο Jaroslaw Kaczynski είναι ο δίδυμος αδερφός του Lech Kaczynski, που είχε σκοτωθεί σε αεροπορικό δυστύχημα το 2010 στο Smolensk της Ρωσίας. Παρόλο που οργάνωσε τον προεκλογικό αγώνα του κόμματός του, τόσο στις Προεδρικές όσο και στις Βουλευτικές εκλογές του 2015, ο ίδιος δεν κατέλαβε, κατόπιν απαιτήσεώς του, καμία εκ των δύο ηγετικών πολιτειακών θέσεων της Πολωνίας, παραμένοντας ένας απλός βουλευτής. Παρόλα ταύτα θεωρείται πως είναι ο άνθρωπος πίσω από την κουρτίνα, ο Σκοτεινός Καρδινάλιος όπως τον αποκαλούν, ελέω και του υψηλού ποσοστού καθολικών της Πολωνίας, ο οποίος ρυθμίζει τα πάντα στη χώρα.

Ο Kaczynski είναι εθνικιστής, αντικομμουνιστής και ισχυρός υποστηρικτής του καθολικού δόγματος. Ο πατέρας του Rajmund, ήταν βεταράνος του Β΄ ΠΠ, έχοντας συμμετάσχει τόσο στον Armia Krajowa (αντίσταση κατά τη διάρκεια κατοχής από Γερμανία και ΕΣΣΔ), όσο και στην «Επανάσταση της Βαρσοβίας» κατά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων. Η ιδεολογία του πατέρα του για μία ανεξάρτητη και ισχυρή Πολωνία ήταν ο φάρος για την μετέπειτα πολιτική του εξέλιξη και θεώρηση για το μέλλον της χώρας. Ο μεγαλοϊδεατισμός του Kaczynski φαίνεται ξεκάθαρα στις ανακοινώσεις του περί ίδρυσης της 4ης Πολωνικής Δημοκρατίας, με σκοπό την απαγκίστρωση της Πολωνίας από κάθε απομεινάρι του πρώην κομμουνιστικού καθεστώτος, αφού, κατά τον ίδιο, μέρος του επιχειρηματικού κόσμου και της πολωνικής ελίτ προέρχεται από το πρώην καθεστώς. Επί της ουσίας αυτή του η δήλωση δε διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από τη γεμρναική λογική της απαρίθμησης των Ράιχ…

Το πρότυπο του «Σκοτεινού Καρδινάλιου»

Ο στρατηγικός σχεδιασμός του Kaczynski αποτελεί μία αντιγραφή της θεωρίας μίας εκ των μεγαλυτέρων πολιτικών φυσιογνωμιών της χώρας και προτύπου κάθε μεγαλοϊδεάτη Πολωνού: τον Józef Klemens Piłsudski. Ο Piłsudski ήταν ο πρώτος Πρόεδρος και Στρατάρχης της 2ης Πολωνικής Δημοκρατίας, η οποία ιδρύθηκε μετά από 123 χρόνια κατοχής από τη Ρωσία, την Αυστρία και την Πρωσία. Όπως ήταν αναμενόμενο οι αρχές του Piłsudski διαμορφώθηκαν, ξεκάθαρα, με ετεροπροσδιορισμό της πολωνικής πολιτικής ως προς το πρωσικό, ρωσικό και αυστριακό δόγμα. Ωστόσο, ο μετέπειτα δικτάτορας της Πολωνίας προωθούσε επί της ουσίας την προσωπική ατζέντα επέκτασης των συνόρων της χώρας, εξου και οι πόλεμοι στους οποίους ενέπλεξε την χώρα του, κυρίως εναντίον της Ρωσίας.

Αυτή η αντιρωσική πολιτική συμπυκνώνεται σε δύο δόγματα τα οποία ανέπτυξε ο Piłsudski: τον Προμηθεϊσμό και το δόγμα Intermarium.

Το Δόγμα του Προμηθεϊσμού


Ο Προμηθεϊσμός ήταν ένα πολιτικό σχέδιο με σκοπό την αποδυνάμωση της ρωσικής αυτοκρατορίας και της μετέπειτα ΕΣΣΔ, μέσω της υποστήριξης κινημάτων εθνικής ανεξαρτησίας ανάμεσα στους κύριους, μη ρωσικούς πληθυσμούς που διαβιούσαν εντός της ρωσικής επικράτειας. Από το 1918 έως το 1939 η πολωνική προμηθειακή ηγεσία παρακολουθούσε συνεχώς διάφορες πτυχές εφαρμογής της θεωρίας. Σκοπός αυτής της ηγεσίας ήταν η απελευθέρωση από την ιμπεριαλιστική Ρωσία των λαών της Βαλτικής και των λεκανών της Μαύρης Θάλασσας και της Κασπίας, έτσι ώστε να δημιουργηθεί μία σειρά από ανεξάρτητα κράτη, ως ένα κοινό μέτωπο εναντίον της ρωσικής επιθετικότητας.

Κάθε συμμετέχουσα δύναμη στο δόγμα του προμηθεϊσμού οριζόταν πως θα σέβεται την επικράτεια των υπολοίπων συμμετεχόντων. Οποιαδήποτε διένεξη και αμφισβήτηση μεταξύ αυτών των δυνάμεων θα αναστελλόταν μέχρι την ολοκλήρωση του εγχειρήματος απελευθέρωσης όλων των συμμετεχουσών δυνάμεων από το ρωσικό έλεγχο. Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και περιοχές της νοτιοανατολικής πολωνικής επικράτειας με αυξημένο ουκρανικό στοιχείο αντιμετωπίζονταν ως περιοχές της πολωνικής σφαίρας επιρροής και ήταν γεγονός αποδεκτό από τους Ουκρανούς προμηθεϊστές.

Η προμηθεϊκή ηγεσία της Πολωνίας αντιμετώπιζε τους ετέρους της στο εν λόγω δόγμα ως ίσους μεταξύ ίσων, στον κοινό αγώνα που είχαν ξεκινήσει εναντίον της Μόσχας, χωρίς να χρησιμοποιεί τις, διάφορης εθνικότητας, κοινωνίες της Πολωνίας ως εργαλεία εκμετάλλευσης ad hoc σκοπιμοτήτων. Κατά την ίδια λογική ο Προμηθεϊσμός δεν ανήκε σε κάποια πολιτική συνιστώσα, αλλά αποτελούσε ένα γενικότερο Δόγμα που ξεπερνούσε κομματικές ή ακόμα και κρατικές σκοπιμότητες. Αυτός ήταν και ένας από τους κύριους λόγους που το εν λόγω Δόγμα δεν πέτυχε, αφού αρκετά κράτη, όπως η Ουκρανία, που φιλοδοξούσε να βρει την ανεξαρτησία της ή η νεοανεξαρτηθείσα Λιθουανία έβλεπαν καχύποπτα τη θεωρία του Piłsudski.

Η ανάσυρση του σχεδίου Piłsudski από τις ΗΠΑ

Το εν λόγω σχέδιο δεν είναι τυχαίο ότι αναβίωσε επί προεδρίας OBAMA. Στις 12 Μαΐου 2011, το Visegrad Group, το οποίο αποτελείται από τις Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία και Ουγγαρία ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός αμυντικού συμφώνου, υπό την ηγεσία της Πολωνίας. Το εν λόγω αμυντικό σύμφωνο θα αποκτούσε οντότητα το 2016, ως μία ανεξάρτητη δύναμη, χωρίς να ανήκει στη νατοϊκή δομή. Επιπλέον οι τέσσερις αυτές χώρες ξεκίνησαν να λειτουργούν εντός αυτού του αμυντικού συμφώνου από το 2013 μέσω κοινών ασκήσεων υπό την αιγίδα της δύναμης ταχείας επέμβασης του ΝΑΤΟ (NRF). Το 2014 στο εν λόγω σύμφωνο προσχώρησε και η Ουκρανία, ελέω της επιθετικότητας της Ρωσίας στη χώρα και της υποστήριξης από τη Μόσχα των ρωσόφωνων ανταρτών.

Το ιστορικό Προσχέδιο

Υπόβαθρο:

Οι επιδιώξεις των ΗΠΑ για ένωση της Βόρειας, Κεντρικής και ΝΑ Ευρώπης δεν αποτελούν ένα νέο σχέδιο, αλλά αντιθέτως μία αναβίωση του δόγματος Pilsudski, το οποίο ονομαζόταν Intermarium. Σε αυτό το σχέδιο οι χώρες που υπήρχαν μεταξύ Μαύρης Θάλσσας και Βαλτικής θα ενώνονταν σε μία αμυντική ένωση που θα συγκρατούσε τη Ρωσία και θα βρισκόταν υπό πολωνικό έλεγχο. Η αποκλίνουσα εξωτερική πολιτική των υποψήφιων χωρών και η επιθετικότητα της Πολωνίας προς τη Λιθουανία, την οποία απομάκρυνε μέσω του γεωπολιτικού εκφοβισμού που άσκησε, οδήγησαν το Δόγμα σε αποτυχία και στην απομόνωση των υπολοίπων χωρών της Βαλτικής από την πολωνική επιρροή. Αυτό όμως δε σήμαινε πως η θεωρία του Intermarium δεν ήταν ιδιαιτέρως ελκυστική στους νεότερους στρατηγιστές προκειμένου να τις δώσουν μία δεύτερη ευκαιρία.

Το Δόγμα Intermarium φιλοδοξεί να αναστήσει τη μεσαιωνική εικόνα του 16ου αιώνα μεταξύ της πολωνο-λιθουανική κοινοπολιτείας, η οποία εκτείνετο από τη Βαλτική έως τη Μαύρη Θάλασσα, μέσω της ένωσης του βασιλείου της Πολωνίας και του Δουκάτου της Λιθουανίας.





Η Ένωση Πολωνίας-Λιθουανίας και η στρατιωτική τους συμμαχία ήταν αποτέλεσμα μίας ανάλογης ιστορικής ανάγκης του 1385. Τότε το Βασίλειο της Πολωνίας και το Δουκάτο της Λιθουανίας αποφάσισαν να ενωθούν, μέσω ενός βασιλικού γάμου συμφέροντος, υπό την απειλή του Τευτονικού Τάγματος, ενός ισχυρού τάγματος ιπποτών που αποσκοπούσε στην υπεράσπιση των πιστών του τάγματος στους Αγίους Τόπους και τη Βαλτική. Σήμερα οι ΗΠΑ αποσκοπούν σε έναν εξίσου συμφεροντολογικό γάμο μεταξύ των δύο χωρών, ο οποίος για άλλη μία φορά αποσκοπεί στη συγκράτηση των «Τευτόνων» (παρατσούκλι των Γερμανών από την ομώνυμη φυλή Βίκινγκ)

Η εν λόγω Κοινοπολιτεία επιχείρησε δις να προσαρτήσει και το δουκάτο των Ρως, κάτι που δεν επετεύχθη λόγω της αντίδρασης της πολωνικής κοινωνίας, της επέμβασης των Ρώσων και των ισχυρών αντιρρήσεων της παπικής εκκλησίας η οποία δεν επιθυμούσε μία αλλοίωση του θρησκευτικού της ποιμνίου στο βασίλειο της Πολωνίας.

Το σχέδιο Czartoryski







Μεταξύ των επαναστάσεων Νοεμβρίου (Επανάσταση των Δοκίμων και ρωσο πολωνικός πόλεμος 1831-32) και Ιανουαρίου (Δεύτερη Επανάσταση 1862-63) η ιδέα της αναβίωσης της πολωνο-λιθουανικής κοινοπολιτείας επανήλθε, από τον πρίγκιπα Adam Jerzy Czartoryski. Ο πολωνός πρίγκιπας είχε αγωνιστεί πολλάκις εναντίον της ρωσική κατοχής της Πολωνίας, γεγονός που είχε επηρεάσει τη γεωπολιτική θεώρησή του. Το βιβλίο του Essai sur la diplomatie (Essay on Diplomacy, 1830) αποτελεί τη βάση της θεωρίας του Piłsudski. Σύμφωνα με αυτό, η Ρωσία έχοντας επεκτείνει τον άξονά της νότια και δυτικά και όντας εκ φύσεως μη προσεγγίσιμη από βορρά και ανατολή αποτελούσε, όπως και σήμερα, μόνιμη πηγή κινδύνου για την Ευρώπη. Ο ίδιος εφιστούσε τον κίνδυνο σε περίπτωση που η Ρωσία ανέπτυσσε ένα σχέδιο συμμαχιών και συμφιλίωσης με τις γειτονικές της χώρες, αντί της τακτικής σκλαβοποίησης των πληθυσμών τους. Σε εκείνο το βιβλίο ο Czartoryski για πρώτη φορά παρατηρεί τον κίνδυνο που προέρχεται και από την Πρωσία και αναζητούσε την επιτακτική προσάρτηση της ανατολικής Πρωσίας σε μία αναγεννημένη Πολωνία.

Ο Czartoryski επιχείρησε, τότε, την αναβίωση της πολωνο-λιθουανικής κοινοπολιτείας με την υποστήριξη Γάλλων, Βρετανών και Οθωμανών, η οποία θα ομοσπονδοποιούσε τους Τσέχους, τους Σλοβάκους, τους Ούγγρους, τους Ρουμάνους και όλους τους νότιους Σλάβους. Σύμφωνα με τον πολωνό πρίγκιπα, η χώρα του θα μπορούσε να μεσολαβήσει ώστε να λυθούν οι διαφορές μεταξύ Ούγγρων, Σλάβων και Ρουμάνων. Αν και το σχέδιο φαινόταν βιώσιμο, κατά την περίοδο των εθνικών επαναστάσεων του 1848-49, δεν έτυχε δυτικής υποστήριξης, επί της αδιαλλαξίας των Ούγγρων εναντίον Τσέχων, Σλοβάκων και Ρουμάνων, ούτε επί της ανόδου του γερμανικού εθνικισμού.

Παρόλα ταύτα, το εν λόγω σχέδιο του Czartoryski αποτελεί το συνδετήριο κρίκο μεταξύ της δυναστείας του Jogaila (πρώτη πολωνο-λιθουανική κοινοπολιτεία) και του Προμηθεϊσμού.


Το δόγμα Piłsudski «Intermarium»



Ο στρατηγικός στόχος του Józef Piłsudski ήταν η αναβίωση μίας οιονεί δημοκρατικής κοινοπολιτείας, ενώ ταυτόχρονα θα εργαζόταν για την υπονόμευση και διάλυση της ρωσικής αυτοκρατορίας -και μετέπειτα ΕΣΣΔ- στα εθνικά στοιχεία που τη συνέθεταν. Το σχέδιο ομοσπονδοποίησης Intermarium ήταν το αντίβαρο στον ρωσικό και γερμανικό ιμπεριαλισμό.


Το εν λόγω σχέδιο ήταν αποτέλεσμα του ενστίκτου πραγματισμού του Piłsudski ωστόσο ο Πολωνο ρωσικός πόλεμος του 1920 εξανάγκασε τον Piłsudski να παραδεχτεί πως δεν ήταν εφαρμόσιμο. 



Η δεύτερη εκδοχή του δόγματος Piłsudski «Intermarium»





Από τη στιγμή που τα αποτελέσματα του πολέμου του 1919-21 διέλυσαν τις όποιες ελπίδες για μία ομοσπονδία στον άξονα Πολωνίας – Ουκρανίας ο Piłsudski συνέλαβε ένα εναλλακτικό σχέδιο: τη συμμαχία με τη Βαλτική και τα Βαλκάνια. Αυτό το πλάνο περιελάμβανε μία συμμαχία της Πολωνίας με την Τσεχοσλοβακία, την Ουγγαρία, τη Σκανδιναβία, τις χώρες της Βαλτικής, την Ιταλία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα. Επί της ουσίας, ο πολωνός ηγέτης άλλαζε τον άξονα του σχεδίου από Ανατολή-Δύση σε Βορρά-Νότο, ενώνοντας αυτή τη φορά αντί της Βαλτικής και της Μαύρης Θάλασσας, τη Βόρεια Θάλασσα και τη Μεσόγειο. Ωστόσο, το φιλόδοξο σχέδιο του Piłsudski απέτυχε λόγω της καχυποψίας της Τσεχοσλοβακίας και Λιθουανίας προς την Πολωνία και των αντιπαλοτήτων μεταξύ των υπολοίπων χωρών της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης. Στο τέλος το σχέδιο μίας ευρείας σύναψης συμμαχιών κατάφερε να περιοριστεί, μόνο, στην συμμαχία Ρουμανίας και Πολωνίας.



Η τρίτη εκδοχή του δόγματος Piłsudski «Intermarium» ή αλλιώς Δόγμα Beck





Ο θάνατος του Piłsudski το 1935 δε σήμαινε και την εγκατάλειψη του δόγματός του. Μία εναλλακτική εκδοχή του επιχειρήθηκε από τον ΥΠΕΞ της μεσοπολεμικής Πολωνίας Józef Beck, προστατευόμενου του Piłsudski. Το σχέδιο ονομαζόταν «Τρίτη Ευρώπη», μία ορολογία πολύ κοντινή στη «Νέα Ευρώπη» του Donald Rumsfeld και περιελάμβανε τη συμμαχία Πολωνίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας, ωστόσο δεν τελεσφόρησε, ελέω του Β΄ΠΠ. Εκ των υστέρων, οι χώρες που διαφωνούσαν στους σχεδιασμούς του Piłsudski βίωσαν τις συνέπειες της γερμανικής και σοβιετικής κατοχής, κάτι που σήμερα αποτελεί ευεργέτημα για τους δυτικούς σχεδιασμούς και τον εκφοβισμό της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, ώστε να εγκαταλείψουν την αδιαλλαξία ή την άρνηση αποδοχής της αναβίωσης του δόγματος Piłsudski.

Η τριαδική εκδοχή του δόγματος Piłsudski ή Δόγμα Sikorski

Η ιδέα μίας Ένωσης της Κεντρικής Ευρώπης, μίας τριαδικής γεωπολιτικής οντότητας μεταξύ της Βαλτικής, της Μαύρης Θάλασσας και της Αδριατικής ή του Αιγαίου, αναβίωσε κατά τη διάρκεια του Β΄ΠΠ από την εξόριστη πολωνική κυβέρνηση του Władysław Sikorski. Το πρώτο βήμα για την εφαρμογή της ιδέας ήταν οι συζητήσεις του 1942, μεταξύ των κυβερνήσεων Πολωνίας, Τσεχοσλοβακίας, Γιουγκοσλαβίας και Ελλάδας, οι οποίες αφορούσαν την ομοσπονδία μεταξύ Ελλάδος-Γιουγκοσλαβίας και την αντίστοιχη μεταξύ Πολωνίας-Τσεχοσλοβακίας. Αυτό το σχέδιο ναυάγησε, εν τέλει, λόγω της αντίθεσης της ΕΣΣΔ και της αδιαφορίας ή ακόμα και αντίθεσης των συμμάχων. Παρόλα ταύτα, η διακήρυξη της πολωνικής αντίστασης, εκείνης της εποχής, ανέφερε τη δημιουργία μίας ομόσπονδης ένωσης της Κεντρικής Ευρώπης.

Μετέπειτα προσπάθειες αναβίωσης της πολωνικής ιδέας αντιμετωπίστηκαν ως ιμπεριαλιστικές από τις γειτονικές της χώρες. Παρόλα ταύτα το κομβικό σημείο για την υλοποίησή της είναι η πτώση του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Το 1999, Πολωνία, Ουγγαρία και Τσεχία εισήλθαν στο ΝΑΤΟ ανοίγοντας το δρόμο της ένταξης και σε άλλες πρώην κομμουνιστικές χώρες. Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία, Ρουμανία, Σλοβακία και Σλοβενία έπραξαν αναλόγως, το 2004. Την ίδια χρονιά Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία και οι χώρες της Βαλτικής εισήλθαν στην Ε.Ε., το 2007 η Ρουμανία και η Βουλγαρία και το 2013 η Κροατία. Η Ουκρανία έχει ανακοινώσει, ήδη, την πρόθεσή της για είσοδο στο ΝΑΤΟ, μετά την χρωματιστή επανάσταση που έλαβε χώρα στην επικράτειά της.

Στις 6 Αυγούστου 2015 ο Πολωνός Πρόεδρος Andrzej Duda,κατά την εναρκτήρια ομιλία του ανακοίνωσε τα σχέδιά του για την ίδρυση μίας περιφερειακής συμμαχίας των κρατών Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης η οποία θα αποτελούσε, εν πολλοίς, την αντιγραφή του Δόγματος Intermarium. Κάπως έτσι το εν λόγω Δόγμα έχει λάβει σάρκα και οστά στις ημέρες μας












==========================================

 Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2017.


 Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας