6/4/17

Ελλάδα: Ψάχνοντας το φως στην άκρη του τούνελ






του Γιώργου Παγουλάτου

Καθώς ξεδιπλώνεται η γνωστή ιστορία μιας ακόμη φαινομενικά ατέρμονης αξιολόγησης και μιας επικείμενης προθεσμίας πληρωμής ομολόγων (7,4 δισ. ευρώ τον Ιούλιο), είναι δελεαστικό να δούμε την ελληνική κρίση με ένα μείγμα déjà vu, εξάντλησης και παραίτησης. Προσθέστε θυμό και απελπισία, από τη στιγμή που αυτά είναι τα συναισθήματα που επικρατούν στην ελληνική κοινωνία επίσης –για σοβαρούς λόγους, για να είμαστε δίκαιοι. Η ελληνική οικονομία έχει συρρικνωθεί κάθε χρόνο από το 2008, με μοναδική εξαίρεση το 2014. Έχει χάσει περισσότερο από το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της του 2008, συγκρίσιμο με την Μεγάλη Ύφεση των ΗΠΑ-εκτός του ότι έχει διαρκέσει το διπλάσιο χρόνο.

Αφότου η οικονομία "έπιασε πάτο" το διάστημα 2011-2012, η οικονομία άρχισε σταδιακά να ανακάμπτει. Την άνοιξη του 2014, η κυβέρνηση απέκτησε πρόσβαση στις αγορές με ένα ομόλογο με απόδοση 4,95%, το οποίο υπερκαλύφθηκε. Οι ελληνικές τράπεζες εξέδωσαν ομόλογα και προσέλκυσαν ξένους επενδυτές, ο σχηματισμός NPLs μειώθηκε, και οι περισσότεροι μακροοικονομικοί δείκτες βελτιώθηκαν. Οι θεσμικές προβλέψεις και αυτές της αγοράς προέβλεπαν ότι στα επόμενα δύο χρόνια θα υπάρξει ισχυρή ανάπτυξη. ωστόσο, η εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015, με την λαϊκιστική ατζέντα του τερματισμού του δεύτερου προγράμματος διάσωσης, αναθέρμανε το πολιτικό ρίσκο. Ένα παιχνίδι (chicken game) στο οποίο διακυβεύονταν πολλά και πολιτικοί θεατρινισμοί, κυριάρχησαν στο α΄ εξάμηνο του 2015, με αποκορύφωμα το δημοψήφισμα που κατέστησε τα capital controls αναπόφευκτα και έφερε την οικονομία ξανά σε ύφεση. Ακολούθησαν δύο ακόμη χρόνια αρνητικής ανάπτυξης, και η αναλογία χρέους/ΑΕΠ περιήλθε σε ιδιαίτερα ασταθές έδαφος. Χάθηκαν ανεπανόρθωτα 25 δισ. ευρώ από την αξία των τραπεζών για το ελληνικό δημόσιο, όταν το χρηματιστήριο συνετρίβη μετά από την εισαγωγή των capital controls, και ένας νέος γύρος ανακεφαλαιοποίησης των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, κατέστη αναπόφευκτος το Νοέμβριο του 2015.

Ενώ είναι εύκολο να απορρίψουμε το ελληνικό δράμα ως αποτέλεσμα της ανεύθυνης κυβέρνησης και του αυτοκαταστροφικού λαϊκισμού, θα πρέπει κανείς να κάνει μία παύση και να σκεφτεί τον απολογισμό της κρίσης. Στο διάστημα 2009-2016 οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά 3,1% σε ετήσια βάση, οι συντάξεις έχουν μειωθεί 11 φορές από το 2010, η ανεργία επιμένει στο 24% με την ανεργία των νέων στο 46%, το 36% του πληθυσμού είναι στο όριο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, 450.000 Έλληνες έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό από το 2008. Σχεδόν 4 εκατ. φορολογούμενοι χρωστούν συνολικά 93 δισ. ευρώ σε ανείσπρακτους φόρους, 850.000 εκ των οποίων αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο κατάσχεσης.

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, ο κυβερνητικός σχεδιασμός μεταξύ της ριζοσπαστικής αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ και της ακροδεξιάς των ΑΝΕΛ, που τους ενώνει ο προηγούμενος αντί-μνημονιακός λαϊκισμός τους, δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη. Πολύ πιο ευημερούσες κοινωνίες έχουν αναθρέψει πιο απερίσκεπτες εκδόσεις του λαϊκισμού. Μετά το τρομερό καλοκαίρι του 2015, που οδήγησε στο χείλος του Grexit, η κυβέρνηση του Τσίπρα έθαψε την λαϊκιστική ρητορική της, υπέγραψε το τρίτο πρόγραμμα διάσωσης, επανεξελέγη για να το εφαρμόσει και το έχει τηρήσει έκτοτε, με διάφορους βαθμούς αποδοτικότητας και δέσμευσης. Εν τω μέσω της κατάρρευσης της λαϊκής εμπιστοσύνης τόσο στους εθνικούς όσο και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, υπάρχουν κάποιοι ενθαρρυντικοί παράγοντες ανθεκτικότητας. Το mainstream σύστημα των πολιτικών κομμάτων, γίνεται όλο και πιο ώριμο στο να αναγνωρίσει ότι η επώδυνη οικονομική προσαρμογή εντός της ευρωζώνης είναι η μόνη βιώσιμη πορεία της χώρας. Το πρώτο πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας (το 2010) εγκρίθηκε από ένα κόμμα, το δεύτερο (2012) από δύο κόμματα και το τρίτο (2015) από πέντε κόμματα. Όλα τα κόμματα που εκπροσωπούνται στη Βουλή σήμερα (265 από τις 300 έδρες) είναι φίλα προς την ΕΕ και το ευρώ, πλην της ακροδεξιάς Χρυσής Αυγής και του κομμουνιστικού ΚΚΕ. Η ακλόνητη πλειοψηφία του κοινού υποστηρίζει τη συμμετοχή στην ευρωζώνη, αν και η συνεχιζόμενη λιτότητα θα αμφισβητήσει αυτή τη δέσμευση.

Στο διάστημα 2009-2016 η Ελλάδα εφάρμοσε μία από τις μεγαλύτερες δημοσιονομικές προσαρμογές στη σύγχρονη ιστορία, που αντιστοιχεί σε 17 ποσοστιαίες μονάδες σε κυκλικά προσαρμοσμένους όρους πρωτογενούς πλεονάσματος. Μια μεγάλη σειρά μεταρρυθμίσεων έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο των τριών διαδοχικών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Και από τη στιγμή που υπεγράφη το τρίτο πρόγραμμα, η κυβέρνηση Τσίπρα έχει φέρει εις πέρας (μάλιστα έχει ξεπεράσει), τους δημοσιονομικούς στόχους. Το πρωτογενές πλεόνασμα που επιτεύχθηκε το 2016 αναμένεται στο 2% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας το στόχο του προγράμματος για 0,5%. Οι στόχοι του προγράμματος για το 2017 και 2018 διαμορφώνονται στο 1,75% και 3,5% αντιστοίχως.

Παρόλα αυτά, η εν εξελίξει β΄ αξιολόγηση του τρίτου προγράμματος είναι τώρα σε κρίσιμη φάση. Ενώ η συμφωνία για την ολοκλήρωση της αξιολόγησης είναι πιθανό να επιτευχθεί σύντομα, η αξιολόγηση θα μπορούσε επίσης να προστεθεί σε μια λίστα φιλόδοξων αξιολόγησης που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Η προσπάθεια των πιστωτών της Ευρώπης να διατηρήσουν την πλήρη συμμετοχή του ΔΝΤ (έναντι της προφανούς απροθυμίας των στελεχών του ΔΝΤ και συγκεκριμένων κυβερνήσεων, μεταξύ των οποίων και αυτή των ΗΠΑ) είναι ο κύριος παράγοντας που περιπλέκει την ολοκλήρωση της αξιολόγησης.

Το ΔΝΤ ανεβάζει τον πήχη και για τις δύο πλευρές. Απαιτεί η ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει σε πιο ευρείες μεταρρυθμίσεις (με έμφαση στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και την εμπροσθοβαρή περικοπή των συντάξεων) και απαιτεί και από τους Ευρωπαίους πιστωτές να αποδεχθούν χαμηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα μετά το 2018 (δηλαδή πιο κοντά στο 2% παρά στο 3,5% του ΑΕΠ) και να χορηγήσουν πιο τολμηρά μέτρα ελάφρυνσης του χρέους, από τη στιγμή που το ΔΝΤ θεωρεί ότι το επίπεδο χρέους της Ελλάδας είναι εξαιρετικά μη βιώσιμο. Μια "παγκόσμια συμφωνία" είναι στο τραπέζι, με τη μεσολάβηση της προεδρίας του Eurogroup, αλλά η προσπάθεια για επίτευξη συμφωνίας έχει αποδειχθεί δύσκολη, ιδιαίτερα δεδομένης της συνεχιζόμενης ασάφειας γύρω από τη συμμετοχή του ΔΝΤ.

Ένα κρίσιμο σημείο είναι η προσπάθεια των πιστωτών να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που να εγγυάται τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων μετά το πρόγραμμα. Επιμένουν ότι η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να προ-νομοθετήσει τα επιπρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα ύψους 2% του ΑΕΠ για την περίοδο 2019-2020, που περιλαμβάνουν μειώσεις των συντάξεων και μείωση του αφορολόγητου ορίου από το τωρινό 8.600 ευρώ σε περίπου 6.000 ευρώ. Η ιδιωτικοποίηση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι άλλο ένα επίμαχο ζήτημα, όπως και η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, με τις διαφωνίες μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και του ΔΝΤ να εστιάζουν στο εάν οι μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις "βέλτιστες πρακτικές”, ευρωπαϊκές ή διεθνείς.

Η έγκαιρη ολοκλήρωση της αξιολόγησης είναι απαραίτητη για να δοθεί τέλος στην παρατεταμένη αβεβαιότητα στην Ελλάδα και για να αποκτήσει η χώρα πρόσβαση στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας για την ελληνική οικονομία. Θα μειώσει τα επιτόκια δανεισμού για το δημόσιο και τον ιδιωτικό κλάδο, δίνοντας στις τράπεζες μικρή ώθηση στην κερδοφορία τους. Θα βελτιώσει την πιστωτική αξιολόγηση και την εμπιστοσύνη και θα μειώσει τον αριθμό των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Επίσης θα επιτρέψει στην ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει σταδιακά με μικρές εκδόσεις ομολόγων, με στόχο να είναι σε θέση να αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές μέχρι τον Ιούλιο του 2018, όταν τελειώσει το τρίτο πρόγραμμα. Χωρίς την ανωτέρω πορεία, η οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας για το 2017 θα καταργηθεί ή θα χαθεί και οι τράπεζές της θα βρεθούν αντιμέτωπες με ανάγκη για ανακεφαλαιοποίηση το 2018. Η αδυναμία ή η καθυστέρηση πρόσβασης στην αγορά θα καταστήσει αναπόφευκτο ένα τέταρτο πρόγραμμα διάσωσης, για το οποίο υπάρχει μηδενική διάθεση στα κοινοβούλια της ευρωζώνης.

Ως εκ τούτου, υποδηλώνεται η ανάγκη για μια ταχεία συμφωνία από όλες τις πλευρές, καθώς έχουν όλοι συμφέρον να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση το συντομότερο δυνατό. Αλλά η λογική αυτή δεν ήταν πάντα παρούσα στην ελληνική κρίση.

Η καθυστέρηση της αξιολόγησης ήδη έχει τις επιπτώσεις της στην οικονομία. Η οικονομία συρρικνώθηκε στο δ΄ τρίμηνο, μετατρέποντας το ελαφρώς θετικό ρυθμό ανάπτυξης του 2016, σε αρνητικό. Οι καταθέσεις φεύγουν ξανά από τις τράπεζες. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξάνονται, η εξάρτηση από τον μηχανισμό επείγουσας παροχής ρευστότητας της ΕΚΤ αυξάνεται και οι δείκτες εμπιστοσύνης επιδεινώνονται. Ο οδικός χάρτης για την σταδιακή χαλάρωση των capital controls θα καθυστερήσει, και υπάρχει κίνδυνος ότι θα μπορούσαν (τα capital controls) να ενισχυθούν περαιτέρω.

Το τελευταίο πράγμα που θέλουν τόσο η Ελλάδα όσο και η ΕΕ είναι άλλος ένας γύρος μικροπολιτικής και άλλη μία επανάληψη του ελληνικού δράματος. Η χώρα χρειάζεται απεγνωσμένα μια αίσθηση σταθερότητας και μια χρονιά ανάκαμψης για να είναι σε θέση να δει κάποιο φως στην άκρη του τούνελ. Αυτό θα είναι απαραίτητο για να επιτραπεί να συνεχιστεί η προσπάθεια προσαρμογής. Ένας συνδυασμός αξιόπιστου reprofiling χρέους και μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την παραγωγικότητα, θα επιτρέψουν στην οικονομία να θέσει στόχο εφικτά πρωτογενή πλεονάσματα χωρίς να επηρεάζεται η ανάπτυξη. Μεσο-μακροπρόθεσμα, η εξισορρόπηση της οικονομία θα πρέπει να συνεχιστεί, με μεγαλύτερη εξάρτηση στις επενδύσεις και στις εξαγωγές για να καλύψουν το κενό από τη χαμηλότερη δημόσια και ιδιωτική κατανάλωση. Αυτό θα επιτρέψει στην οικονομία να ξεπεράσει σταδιακά την οδυνηρή κληρονομιά της ύφεσης, συμπεριλαμβανομένων των εκτεταμένων αποεπενδύσεων και της διάβρωσης του παραγωγικού και ανθρώπινου κεφαλαίου, με την καταπολέμηση της μακροπρόθεσμης ανεργίας. Δεδομένου του χρόνου και της σταθερότητας, η πιο ακραία περίπτωση προσαρμογής μέσα σε μία ατελή νομισματική ένωση, θα μπορούσε τελικά να γίνει ένα case study για την θετική μετασχηματιστική δύναμη της συνεχώς αυξανόμενης εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής οικονομικής και νομισματικής ένωσης.


Capital.gr 

==========================================

 Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2017.

 Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας