Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

Μαθήματα από τη διολίσθηση της Τουρκίας προς τη δικτατορία






Του Noah Feldman
Bloomberg
Ο Τούρκος Πρόεδρος Recep Tayip Erdogan πέταξε και το τελευταίο φύλο συκής της Δημοκρατίας, ανακοινώνοντας αυτή την εβδομάδα ότι η κατάσταση έκτακτης ανάγκης θα συνεχιστεί μέχρις ότου η Τουρκία επιτύχει "ευημερία και ειρήνη". Το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, που επιβλήθηκε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016, επιτρέπει στον Erdogan να λαμβάνει αποφάσεις με διατάγματα, παραγκωνίζοντας τόσο το νομοθετικό σώμα όσο και το συνταγματικό δικαστήριο. Παρατείνοντάς το επ 'αόριστον, ο Erdogan καθιστά σαφές αυτό που υπονοείται εδώ και μήνες: Είναι και επίσημα πλέον δικτάτορας.

Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης έχουν ενδιαφέρον. Πολλές χώρες τις κρατούν ως επιλογή στα βιβλία τους, επειδή είναι χρήσιμες σε γνήσιες συνθήκες έκτακτης ανάγκης και επειδή η παρουσία τους μπορεί θεωρητικά να επαναφέρει τους ηγέτες πίσω στη δημοκρατική αρχή όταν η έκτακτη ανάγκη πάψει να υφίσταται.

Ακόμη και το Σύνταγμα των ΗΠΑ έχει μια εκδοχή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στη ρήτρα αναστολής, η οποία επιτρέπει την προσωρινή άρση του θεμελιώδους δικαιώματος κατά της αυθαίρετης σύλληψης και κράτησης "όταν το απαιτεί η δημόσια ασφάλεια σε περιπτώσεις εξέγερσης ή εισβολής". Ο Πρόεδρος Abraham Lincoln επικαλέστηκε την ρήτρα μονομερώς κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, παρόλο που οι περισσότεροι συνταγματικοί εμπειρογνώμονες τότε και τώρα θεωρούν ότι μόνο το Κογκρέσο έχει αυτό το δικαίωμα. Αυτό τον έκανε, κατά μία έννοια, συνταγματικό δικτάτορα.

Η μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι κάτι άλλο. Πάνω απ 'όλα, είναι ένα οικείο στους δικτάτορες συνταγματικό εργαλείο. Οι πρόεδροι Anwar Sadat και Hosni Mubarak βασίστηκαν σε αυτό το μοντέλο για δεκαετίες για να κυβερνούν την Αίγυπτο. Στη Γερμανία, το περίφημο Άρθρο 48 του συντάγματος της Βαϊμάρης χρησιμοποιήθηκε μετά τη φωτιά του Ράιχσταγκ το 1933 για να καταστήσει τη δικτατορία του Χίτλερ τυπικά νόμιμη. Το διάταγμα που θέτει σε εφαρμογή την κατάσταση έκτακτης ανάγκης παρέμεινε σε ισχύ μέχρι το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Η κίνηση του Erdogan συνοδεύεται από μερικά σημαντικά διδάγματα για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου σε αυτή την ιδιαίτερα φορτισμένη πολιτική συγκυρία.

Πρώτον, και πιο σημαντικό, η δημοκρατία δεν είναι μονόδρομος. Στα χρόνια πριν την εκλογή του Erdogan ως πρωθυπουργού αλλά και και στην πρώιμη φάση της ηγεσίας του, η Τουρκία είχε κάνει πολλά βήματα προς την κατεύθυνση μιας νόμιμης δημοκρατίας. Οι τακτικές εκλογές γίνονταν ειρηνικά και σε μεγάλο βαθμό χωρίς διαφθορά.

Η ελευθερία του λόγου δεν ήταν απόλυτη, ειδικά για τις κουρδικές ή ισλαμικές ομάδες. Αλλά ήταν πολύ πιο εκτεταμένη από ό,τι σε όλη τη σύγχρονη τουρκική ιστορία.

Πράγματι, χωρίς επαρκή ελευθερία λόγου, το κόμμα AK του Erdogan δεν θα είχε καταφέρει να διεκδικήσει την ηγεσία. Η ήπια θρησκευτική στάση του κόμματος ήταν εκτός των ορίων του τουρκικού κοσμικισμού. Ο ίδιος ο Erodgan είχε αποκλειστεί από την πολιτική για τις θρησκευτικές του απόψεις. Το σύστημα εκδημοκρατιζόταν απλά και μόνο επιτρέποντας στο ΑΚ να πραγματοποιήσει εκστρατεία και να έρθει στην εξουσία.

Ξεκινώντας ως πρωθυπουργός, ο Erdogan ανταποκρίθηκε στα ευρωπαϊκά κίνητρα με την περαιτέρω επέκταση της ελευθερίας του λόγου και της δημοκρατίας. Αυτό ήταν βέβαια προς το συμφέρον του. Ένας πολιτικός που μπορεί να κερδίσει ελεύθερες εκλογές έχει συμφέρον να αποφύγει την απειλή στρατιωτικού πραξικοπήματος με την εδραίωση των δημοκρατικών κανόνων. Ο Erdogan ήλπιζε επίσης αρχικά σε μεγαλύτερη ανάμειξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ίσως ακόμη και σε πλήρη ένταξη.

Ωστόσο, καθώς τα κίνητρα αυτά μειώνονταν, περιορίζονταν και οι δημοκρατικές τάσεις του Erdogan. Το μήνυμα προς την Ευρώπη και τους υπόλοιπους θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο. Αυτό που συνέβη στην Τουρκία μπορεί να συμβεί στην Ουγγαρία, όπου ο Πρόεδρος Viktor Orban γίνεται ολοένα πιο αυταρχικός. Μπορεί να συμβεί στην Πολωνία, όπου το κυβερνών κόμμα PiS έχει παραβιάσει το συνταγματικό δικαστήριο παρά τις αναποτελεσματικές ευρωπαϊκές διαμαρτυρίες.

Το δεύτερο σημαντικό μάθημα από την πράξη του Erdogan είναι ότι η αποτυχημένη προσπάθεια πραξικοπήματος εναντίον του αποδείχθηκε θεόσταλτη, διότι του επέτρεψε να καταργήσει τον διαχωρισμό των εξουσιών. Τα μόνα όργανα που μπορούσαν να αποτελέσουν αντίβαρο στην εξουσία του Erdogan ήταν ο στρατός και τα δικαστήρια.

Το αποτυχημένο πραξικόπημα έδωσε στον Erdogan το άνοιγμα για να "καθαρίσει" το δικαστικό σώμα και το στρατό από τους αντιπάλους και τους σκεπτικιστές –στην πραγματικότητα, από οποιονδήποτε δεν ήταν πιστός οπαδός. Ως αποτέλεσμα δεν έχει μείνει κανείς ως αντίβαρο για εξισορρόπηση του Erdogan - και κανένας λόγος για αυτόν να εμμείνει στο δημοκρατικό κανόνα.
Και έτσι το ήπιο, αποτυχημένο πραξικόπημα έδωσε στον Erdogan πρόσθετη νομιμότητα, επειδή ο λαός δεν βγήκε μπροστά να υποστηρίξει τους πραξικοπηματίες. Μερικοί από τους πολίτες απέρριψαν ανοιχτά την ιδέα της στρατιωτικής κατάληψης.

Πιθανότατα βοήθησε επίσης τον Erdogan να κερδίσει στήριξη για τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του, οι οποίες εξασφάλισαν με μικρή διαφορά το "ναι" των ψηφοφόρων σε ένα δημοψήφισμα τα αποτελέσματα του οποίου αμφισβητούνται.

Το τρίτο μάθημα σχετίζεται με αυτό το δημοψήφισμα. Αναδρομικά, διαπιστώνουμε ότι δεν επρόκειτο για τη μετάβαση σε ένα αμερικανικού τύπου προεδρικό σύστημα για την εδραίωση της εξουσίας του Erdogan με νόμιμα μέσα, όπως σκέφτηκα εγώ και άλλοι.

Τώρα γνωρίζουμε ότι επρόκειτο για την επιθυμία του Erdogan να αποδείξει ότι έχει κάποιο βαθμό εθνικής υποστήριξης. Μόλις το πετύχαινε, θα μπορούσε να παραβλέψει τις συνταγματικές διατυπώσεις και να μεταβεί στην άσκηση κυριαρχίας μέσω διαταγμάτων.

Ο Erdogan δεν χρειαζόταν συντριπτική πλειοψηφία γι 'αυτή την κίνηση και ούτε καν την πλησίασε. Μια απλή πλειοψηφία ήταν αρκετή, τουλάχιστον σε συνδυασμό με την αδυναμία των αντιπάλων του που είχαν βγει απο τη μέση. Ο Erdogan προφανώς δεν αναμένει σημαντικές διαμαρτυρίες τώρα. Εάν συνέβαιναν, θα τις κατέστειλε, πιθανότατα με βίαιο τρόπο.

Η σωρευτική επίδραση αυτών των μαθημάτων είναι για να μας υπενθυμίσει πόσο εύθραυστη είναι η δημοκρατική πολιτική. Η οικοδόμηση της δημοκρατίας είναι δύσκολη, επίπονη υπόθεση. Η διατήρησή της είναι το ίδιο δύσκολη, μερικές φορές δυσκολότερη. Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν την αργή δημοκρατική παρακμή της Τουρκίας με περιφρόνηση ή οίκτο, αλλά με την αίσθηση της αναγνώρισης. Αυτό που συνέβη στην Τουρκία μπορεί να συμβεί αλλού, εκτός αν η κυβέρνηση, τα θεσμικά όργανα και οι λαού εργαστούν για το αντίθετο.


Capital.gr 
==========================================

 Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2017. Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας