16/5/17

Η επιστροφή των αδελφών Μπαρμπαρόσα πέντε αιώνες μετά



Γράφει ο Άγγελος Συρίγος

Από το 1974, ο Ελληνισμός είναι υποχρεωμένος να αντιμετωπίζει τον τουρκικό επεκτατισμό και στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Το άνοιγμα δύο μετώπων ήταν στρατηγική επιλογή της Άγκυρας. Με το πέρασμα των ετών το ανατολικό Αιγαίο γέμισε με τουρκικές διεκδικήσεις.

Η τελευταία ετέθη το 1996 με την κρίση στα Ίμια. Αμφισβητήθηκε η ελληνική κυριαρχία σε έναν απροσδιόριστο αριθμό μικρών νησιών και βράχων από τη Ζουράφα στη Σαμοθράκη έως τη Γαύδο νοτίως της Κρήτης. Έκτοτε η Τουρκία απλώς συντηρεί το κλίμα αμφισβητήσεως. Η ένταση στο Αιγαίο μπορεί να είναι ενοχλητική, αλλά ακολουθεί ορισμένους άτυπους κανόνες. Πλην ατυχήματος ή λάθους, δεν επιφυλάσσει εκπλήξεις.

Από το 2003 η Άγκυρα μετατόπισε το ενδιαφέρον της από το Αιγαίο στην Ανατολική Μεσόγειο. Η πρόοδος της τεχνολογίας επέτρεπε πλέον την έρευνα και εκμετάλλευση ενεργειακών κοιτασμάτων σε θάλασσες με μεγάλα βάθη. Οι Τούρκοι αισθάνθηκαν ότι τυχόν ανεύρεση υδρογονανθράκων εντός της κυπριακής ΑΟΖ νοτίως του νησιού, μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί μετά το 1974 στην Κύπρο.
Το μοντέλο του Αιγαίου

Βασιζόμενοι στο επιτυχημένο μοντέλο αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων που εφαρμόζουν στο Αιγαίο, επιχειρούν να το εφαρμόσουν και στην ανατολική Μεσόγειο. Όχι μόνο αμφισβητούν την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και σ’ αυτό που –σύμφωνα με τη δική τους θέση– αναλογεί στην ελεύθερη Κύπρο, αλλά και δημιουργούν πολεμική ένταση.

Το παιχνίδι της αμφισβήτησης ξεκίνησε με τουρκικές ρηματικές διακοινώσεις προς τον ΟΗΕ. Η Άγκυρα θεώρησε όλες τις συμφωνίες που υπέγραψε η Κυπριακή Δημοκρατία με τις γειτονικές της χώρες (με την Αίγυπτο το 2003, τον Λίβανος το 2007 και το Ισραήλ το 2010) ως νομικά άκυρες και συνεπώς μη δεσμευτικές.

Στη συνέχεια, με δημοσιεύσεις στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως διεκδίκησε το 2004 και το 2013 όλες τις θαλάσσιες περιοχές δυτικά της Κύπρου έως τη Ρόδο, με τον ισχυρισμό ότι αποτελούν τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Σε Κύπρο και Ελλάδα αναγνώρισε δικαιώματα μόνον εντός των χωρικών τους υδάτων.
Για λογαριασμό των Τουρκοκυπρίων

Για τη θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κύπρου, η Τουρκία, ως κράτος, δεν μπορούσε να ισχυριστεί ότι αποτελεί δική της υφαλοκρηπίδα. Η παρέμβασή της γίνεται στο όνομα και για λογαριασμό των Τουρκοκυπρίων. Όπως ισχυρίζεται τα δικαιώματά τους εθίγησαν από τις συμφωνίες της Κύπρου με το Ισραήλ και τον Λίβανο και πολύ περισσότερο από τις έρευνες και γεωτρήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Υπενθυμίζουμε ότι το 2011 η αμερικανική εταιρεία Noble Energy ξεκίνησε τη διαδικασία εκμετάλλευσης κοιτασμάτων στο “τεμάχιο 12” με την άδεια της Λευκωσίας. Τότε, η Άγκυρα έσπευσε να υπογράψει μία «συμφωνία» με το τουρκοκυπριακό ψευδοκράτος. Οριοθέτησε τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Τουρκία και στην βόρειο Κύπρο. Ακολούθως το ψευδοκράτος «εκχώρησε» στην τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου ΤΡΑΟ περιοχές ανατολικώς και νοτίως του νησιού για έρευνα!

Η Άγκυρα δεν περιορίσθηκε σε κινήσεις νομικής αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως συνηθίζει, τις συνόδευσε και με την απειλή χρήσεως βίας. Από το 2007 η Κύπρος εκχωρεί σε διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες τεμάχια της ΑΟΖ της προς εκμετάλλευση.

Η Τουρκία αντιδρά με τη διεξαγωγή αεροναυτικών ασκήσεων στην περιοχή. Παραλλήλως, παρενοχλεί τα ερευνητικά πλοία των πετρελαϊκών εταιρειών που έχουν πάρει τα δικαιώματα έρευνας-εκμετάλλευσης από τη κυπριακή κυβέρνηση. Δεν κατάφερε, όμως, να σταματήσει τις έρευνες.
Τώρα και το “Ορούτς Ρεΐς”

Έτσι, το 2013, οι Τούρκοι αγόρασαν ένα νορβηγικό ερευνητικό σκάφος που μετονομάσθηκε σε «Μπαρμπαρός Χαϊρεντίν Πασά». Μαζί ενοικίασαν και το προσωπικό του. Οι έρευνες του Μπαρμπαρός μεταξύ Νοεμβρίου 2014 και Απριλίου 2015 στην κυπριακή ΑΟΖ φαίνεται ότι οδήγησαν σε μία άτυπη συμφωνία, στο πλαίσιο και των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού.

Το Μπαρμπαρός έφυγε από την κυπριακή ΑΟΖ και παράλληλα διεκόπησαν προσωρινά οι έρευνες της ιταλικής εταιρείας ΕΝΙ στο τεμάχιο 6. Αυτό επιδιώκει και τώρα με τις απειλές της η Άγκυρα. Είναι αμφίβολο, όμως, εάν θα τα καταφέρει.

Η επιλογή της Λευκωσίας να προβεί σε συμφωνημένες οριοθετήσεις με τις γειτονικές χώρες ήταν η απολύτως ενδεδειγμένη για την άρση οποιωνδήποτε νομικών αμφισβητήσεων. Αυτό, όμως, δεν αναχαίτισε τις τουρκικές διεκδικήσεις.

Τον Απρίλιο του 2017, οι Τούρκοι ναυπήγησαν ένα δεύτερο ερευνητικό σκάφος, το οποίο ονόμασαν «Ορούτς Ρεΐς». Ο Ορούτς ήταν αδελφός του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, επίσης πειρατής και αργότερα Οθωμανός αξιωματούχος. Τα δύο σκάφη θα συνεχίσουν να παραβιάζουν την κυπριακή ΑΟΖ, σε μία προσπάθεια να ασκηθεί πίεση. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργούν και οι απειλές.

Στόχος της Άγκυρας είναι, επίσης, το φυσικό αέριο που θα εξορυχθεί από την Ανατολική Μεσόγειο να μεταφερθεί στις ευρωπαϊκές αγορές μέσω Τουρκίας. Για να συμβεί αυτό, όμως, προϋπόθεση είναι η επίλυση του Κυπριακού. Προς το παρόν, το ζητούμενο είναι η διαδικασία ερευνών και γεωτρύσεων να συνεχισθεί σύμφωνα με το πρόγραμμα. Το γεγονός ότι συμμετέχουν πετρελαϊκές εταιρείες-κολοσσοί εκ των πραγμάτων λειτουργεί αποτρεπτικά για ενδεχόμενο τουρκικό τυχοδιωκτισμό.


ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ



Barbaros kardeşlerin beş asır sonra geri dönüşü
Aggelos Sirigos

1974 yılından bu yana Helenizm Ege ve Kıbrıs’ta Türk yayılmacılığına mücadele etmek zorunda. İki cephe açılması Ankara’nın stratejik tercihiydi. Yılların geçmesiyle doğu Ege Türklerin hak iddialarıyla doldu.

En sonuncusu 1996 yılında Kardak kriziyle dile getirildi. Semadirek’te Zurafa’dan Girit’in güneyindeki Gavdos’a kadar sayısı belirsiz küçük adacıklardaki Yunan egemenliği sorgulandı. O zamandan bu yana Türkiye sadece sorgulama atmosferini koruyor. Ege’deki gerginlik rahatsızlık verici olabilir ancak bazı gayriresmi kurallara uyuyor. Kaza veya yanlış dışında sürprizlere gebe değil.

2003’ten sonra Türkiye ilgisini Ege’den Doğu Akdeniz’e çevirdi. Teknolojideki ilerleme artık büyük derinliklere sahip denizlerde enerji yataklarını araştırmaya ve değerlendirmeye müsaade ediyordu. Türkler, Kıbrıs’ın güneyindeki münhasır ekonomik bölge içerisinde olası hidrokarbon bulunmasının, 1974 yılından sonra Kıbrıs’ta oluşan dengeleri altüst edebileceğini hissetti.

Ege modeli

Ege’de uyguladıkları başarılı egemenlik haklarını sorgulama modelini, Doğu Akdeniz’de de uygulamaya çalışıyorlar. Sadece Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ve – kendi tezlerine göre – özgür Kıbrıs’ın payına düşen yerlerin egemenliğini sorgulamakla kalmıyor aynı zamanda savaş gerginliği de yaratıyorlar.

Sorgulama oyunu, Türk’lerin BM’ye yaptığı sözlü notalarla başladı. Ankara, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin komşu ülkelerle imzaladığı (Mısır’la 2003’te, Lübnan’la 2007’de ve İsrail’le 2010’da) bütün anlaşmaları hukuki açıdan geçersiz ve dolayısıyla hiçbir bağlayıcılığı olmayan anlaşmalar olarak saydı.

Akabinde de Türk Resmi Gazetesinde 2004 ve 2013 yıllarında Türk kıta sahanlığının bir parçası olduğu iddiasıyla Kıbrıs’ın batısındaki Rodos’a kadar olan bütün deniz alanlarında hak iddia etti. Kıbrıs ve Yunanistan’a ise sadece kendi karasularında hak tanıdı.

Kıbrıslı Türklerin hesabına

Kıbrıs’ın güneyindeki deniz bölgesi için Türkiye devlet olarak bunun kendi kıta sahanlığı olduğunu iddia edemezdi. Buraya müdahalesi ise Kıbrıslı Türklerin adına ve hesabına yapılıyor. Kıbrıs’ın İsrail ve Lübnan ile yaptığı anlaşmalarla ve daha da fazlası devam etmekte olan araştırma ve sondaj çalışmalarıyla haklarının etkilendiğini iddia ediyor.

Hatırlatmakta fayda var, 2011 yılında Amerikan Noble Energy şirketi Beyaz Rusya’nın izniyle “12’inci parselde” enerji yataklarını değerlendirme sürecine başladı. O zaman Ankara, sözde Kıbrıs Türk devletiyle alelacele bir “anlaşma” imzaladı. Türkiye ile kuzey Kıbrıs arasındaki deniz sahasının sınırlarını belirledi. Devamında ise sözde devlet Türk devlet petrol şirketi TPAO’ya adanın doğu ve güneyinde araştırma yapmak üzere “tahsis etti”!

Ankara, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin egemenlik haklarını yasal olarak sorgulamakla kalmadı. Yapmaya alıştığı üzere, bunlara şiddet kullanma tehdidini de ilave etti. 2007’den bu yana Kıbrıs uluslararası petrol şirketlerine kendi münhasır ekonomik bölgesinden parselleri değerlendirmek üzere tahsis ediyor.

Türkiye ise bölgede hava tatbikatları yaparak tepki gösteriyor. Buna paralel olarak Kıbrıs hükümetinden araştırma-değerlendirme haklarını almış olan petrol şirketlerinin arama gemilerini rahatsız ediyor. Ancak araştırmaları durdurmayı başaramadı.

Şimdi de “Oruç Reis”

Böylece 2013 yılında Türkler Norveçlilerden adını “Barbaros Hayrettin Paşa” olarak değiştirdikleri bir araştırma gemisi satın aldı. Gemiyle birlikte personelini de kiraladılar. Barbaros’un 2014 yılı Kasım ayı ile 2015 yılının Nisan ayları arasında Kıbrıs’ın münhasır ekonomik bölgesinde yaptığı araştırmalar, Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik müzakereler çerçevesinde de, bir gayriresmi anlaşmaya yol açtı.

Barbaros Kıbrıs’ın münhasır ekonomik bölgesinden gitti ve bununla birlikte İtalyan ENI şirketinin 6’ıncı parselde yaptığı araştırmalar geçici olarak durduruldu. Ankara, şimdi de tehditleriyle bunu yapmayı istiyor. Ancak başarıp başaramayacağı şüpheli.

Beyaz Rusya’nın komşu ülkelerle anlaşmalı sınır belirlemeye gitme tercihi her tür hukuki sorgulamaların ortadan kaldırılması için tamamen uygundu. Ancak bu Türklerin hak iddialarını sınırlandırmadı.

2017 yılının Nisan ayında Türkler adına “Oruç Reis” dedikleri ikinci bir araştırma gemisi yaptılar. Oruç, Barbaros Hayrettin’in kardeşi ve aynı zamanda korsandı ve daha sonra Osmanlı subayı olmuştu. İki gemi, baskı uygulama amacıyla Kıbrıs’ın münhasır ekonomik bölgesini ihlal etmeye devam edecek. Tehditler de aynı yönde hareket ediyor.

Ankara’nın hedefi ayrıca Doğu Akdeniz’den çıkartılacak doğalgazın Avrupa piyasalarına Türkiye aracılığıyla nakledilmesi. Bunun da olabilmesi için Kıbrıs sorununun çözülmesi şartı. Şimdilik, araştırma ve sondaj sürecinin programa göre devam etmesi isteniyor. Bu çalışmalara dev petrol şirketlerinin katılması olası Türk maceraperestliğine karşı caydırıcı unsur olarak çalışıyor.

*Ο Άγγελος Συρίγος είναι αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς δικαίου και εξωτερικής πολιτικής στο Πάντειο πανεπιστήμιο. Έχει επανειλημμένως ασχοληθεί με τα ελληνοτουρκικά, το προσφυγικό και το μεταναστευτικό ζήτημα από θέσεις ευθύνης.
stavroslygeros.gr 


==========================================

 Ιδιοκτησία πνευματικών δικαιωμάτων του Geopolitics & Daily News - © 2017.

 Το περιεχόμενο του site αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Geopolitics & Daily News. Οποιαδήποτε πληροφορία (κείμενο, εικόνες, γραφικά) περιέχεται στο site μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση. Είναι παράνομη η αντιγραφή, αναπαραγωγή, τροποποίηση με οποιονδήποτε τρόπο, μέρους ή του συνόλου των περιεχομένων του site χωρίς προηγούμενη έγγραφη συγκατάθεση ή αναφορά της σελίδας